00:00Ngayon nga, Bermans, sure na dagsaan sa Christmas shopping.
00:04Pero may babala ang BSP contra sa fake bills.
00:10Tuwing magpapasko yan.
00:11Oo, magaling ako dyan, Mark, kasi may tindaan kami noon.
00:14So magaling ako kung paano.
00:17Paano nga ba natin malalaman kung real or fake?
00:21Here's what we know so far with Dano Tingkungko.
00:24So usap-usapan ngayon yung nangyari na insidente sa dagupan itong Sabado.
00:31Kung saan merong isang tindera na nabiktima ng peking pera.
00:36Ang nangyari, binigay sa kanya nung kanyang customer yung 1,000 pesos na nakatope na ang sabi daw ng customer
00:45galing daw sa banko.
00:47Pero nung nagkaalama, nalaman nila na peke yung pera.
00:51Paano nakalusot yung pera?
00:53Hindi na po binuklot.
00:54Tapos may sulat po na peking.
00:57Hindi naman po kasi halatang peking.
00:59Tapos nakatiklo.
01:01Paano ba natin masisiguro yung mabilisan na tunay yung pera o hindi?
01:07Sabi ng BSP, tatlo lang naman daw yung gagawin.
01:10Look, feel, and tilt.
01:12So subukan natin yung sinasabi nila.
01:15So base dun sa sinasabi ng BSP, yung feel, sa tunay na 1,000 pesos, eto masasabi kong tunay to.
01:26Sa tunay daw, yung security paper, mararamdaman mo, merong texture yung papel.
01:33Tapos yung mga naka-imprinta dito, katulad nito, Republika ng Pilipinas, mararamdaman mo siya.
01:39Tapos ultimong yung linya dito, pag sinalat mo, mararamdaman mo rin siya.
01:44Na hindi lang naka-imprinta, meron siyang parang embossing.
01:50Pangalawa, yung look.
01:52So, isa sa mga dapat daw tingnan, yung hindi lang serial number yung meron sa totoong pera.
02:01Asymmetrical din to.
02:02Ibig sabihin, hindi pantay yung hugis at yung laki ng mga letra at numero.
02:08So, mapapansin mo, maliit ito, malaki yung dulo.
02:11Pangalawa, yung merong tinatawag dito na security fiber.
02:16Bukod dito sa isang buong linya na to.
02:18Pag tinignan mo siya sa ilaw, makikita mo na yung linya dire-direcho.
02:23Kahit na dito lang sa muka, mukhang putol.
02:27Tapos yung watermark, so alimbawa, itong tatlo,
02:31si Jose Abad Santos, si Vicente Lim, at si Jose Palianes Escoda,
02:37hindi lang yan dito nakalagay.
02:39Kung itatapat mo sa ilaw ito, makikita mo rin yung mga mukha nila dito.
02:44Tapos, yung panghuli naman, yung pier.
02:46So, gaganan-gananin mo yung pera, makikita mo na yung 1,000,
02:54para siyang may hologram.
02:55Tapos, kung makikita mo din yung device patch,
02:59isa pang security feature ng tunay na pera,
03:02gumagalaw din yan.
03:03Ultimong yung 1,000 na nakalagay dito,
03:06pag ginalaw-galaw mo sa ilaw,
03:09makikita mo rin na merong tinatawag na optically variable ink.
03:13So, nag-iiba yung itsuran at kulay nung tinta depende sa ilaw.
03:18So, yan daw yung mga dapat tandaan
03:20para hindi tayo magoyo ng mga manluloko
03:23na yung paparating ang Pasko.
03:25And that's what we know so far.
03:26Dana Tingkongko, GMA News.
