00:00Okul saldırıları son dönemde tüm dünyanın gündeminde Amerikalı kriminal okul saldırıları uzmanı Prof. Dr. James Densley'de sanal medyanın okul saldırılarında
00:10sorumluluğu vardır.
00:11CNN Türkiye konuşan Densley, sanal medya yalnız ve öfkeli gençlere saldırılar için yol gösteriyor diye de ekledi.
00:18Ekibimizden Serdar Korucu'nun özel röportajını getiriyoruz ekranlarınıza.
00:28Uzun yıllardır şiddet ve silahlı saldırılar üstüne çalışıyorsunuz.
00:32Öncelikle şunu sormak isterim. Sanal medya gençleri nasıl değiştirdi? Sizin araştırmanız hangi sonuçları ortaya çıkarttı?
00:39Eskiden çocuklar ergenlik sürecini okulda, kendi çevrelerinde ve ailesiyle birlikte geçirirlerdi.
00:46İnternet bu süreci tamamen değiştirdi. Yalnız ve öfkeli bir gençseniz eskiden sıfırdan bir plan yapmanız gerekirken internet şimdi size bir
00:55yol haritası sunuyor.
00:57Ortada kahramanlaştırılmış failler, şakalar, sloganlar ve nihayetinde şiddete giden bir yol var.
01:04Sanal medya gençlerin birbirleriyle olan etkileşim kurma biçimlerini değiştirdi.
01:09Sanal medya hangi aşamada gençlerin birbirleriyle temas kurduğu bir yer olmaktan çıkıp şiddeti normalleştiren ya da teşvik eden bir ortama
01:17dönüşüyor?
01:20Bu harika bir soru. Bence bu durum sanal medyada gençleri birbirine bağlayan konu şiddet haline dönüştüğünde gerçekleşiyor.
01:28Video oyunları, müzik grupları ya da buna benzer konuları konuşan bir gruba katılıyorlarsa sorun yok ama bir anda işler değişebiliyor.
01:39Konuları açtığında şiddet ve vahşet içeren içerikler bir manifesto paylaştığında veya bir okul saldırısı hakkında konuşulmaya başladığında işin rengi değişiyor.
01:48Kimi bunu önce zararsız görebilir fakat değil.
01:51İşte o noktada sanal medya artık bir bağ kurma alanı olmaktan çıkıyor.
02:00Yeni bir saldırgan kuşağından bahsediyorsunuz.
02:03Geçmiştekilere göre çok daha küçük yaşta ve internete daha bağlı bir kuşak.
02:07Peki bu kuşağın diğer özellikleri ne?
02:11Şunu unutmamalıyız ki karşımızda internet ortamında büyümüş ve gelişim sürecinin önemli bir bölümünü,
02:17hayatın neredeyse tamamının çevrim içi yaşandığı koronavirüs salgını sırasında geçirmiş bir nesil var.
02:23Onları yapay zeka ve diğer faktörlerde etkilemeye devam ediyor.
02:27Dünya bu gençler için son derece istikrarsız ve güvensiz bir yer gibi görünüyor.
02:32Benim neslimin ya da benden önceki nesillerin gördüğü geleceği onlar görmüyor.
02:37Bu çevrim içi alanlarda belirgin bir ideoloji yok.
02:40Her yerden gelen bölük bölçük parçalar var ve onları alıp birleştiriyorlar.
02:44Bazen bir hareketin sembolünü benimsiyorlar, bazen geçmişteki bir saldırganın sözü dikkatlerini çekiyor.
02:51Bazen de TikTok'taki videolardan etkileniyorlar.
02:54Derin bir çaresizlik hissi var.
02:55Dünyada bir iz bırakmaya dair güçlü bir arzuları var.
02:59İnternette gördükleri kişilere hayranlık duyuyorlar.
03:03Videolar hazırlıyor, fotoğraflar biriktiriyor ve hayranlık duydukları kişilerin tarzlarını benimsiyorlar.
03:09Hatta kimi onları taklit etmeye başlıyor.
03:14Bu süreçte algoritmaların rolü ne?
03:17İnternete giren ve sadece merakla bir şiddet içeriği arayan bir çocuk ya da genç nasıl bir girdabın içine çekiliyor?
03:26Evet, bu da harika bir soru.
03:28Algoritmalar ilgiyi ve etkileşimi ödüllendiriyor.
03:31Ortada bir dikkat ekonomisi var.
03:33Tek amaçları sizi ekran başında tutmak.
03:37Şiddetin, insanların dikkatini çektiğini de biliyoruz.
03:40Dolayısıyla meraklı bir çocuk şiddet içeren bir olaya dair tek bir video klibi izlediğinde
03:45sistem bunu ilgi beklentisi olarak algılayıp bir başka video öneriyor.
03:50Sonra da aşırı karanlık içerikler göstermeye başlıyor.
03:54Üstelik çocuk bunu bilinçli olarak seçmemiş oluyor.
03:57İşin daha ciddi bir riski de şu.
03:59Algoritma gençleri sadece başka içeriklere değil, başka insanlara da bağlıyor.
04:04Yani o içeriği beğenmiş ve onunla etkileşime girmiş diğer kişilere de ulaştırıyor.
04:10Algoritmanın yani sistemin tasarımına bizzat entegre edilmiş bu yapının üzerinde durulması gerekiyor.
04:20Hep konuşulan konulardan biri, internette şiddet içeriklerinin aranması.
04:24Ama sanal medya şiddet içeriği aramayanlara da bunu önermiyor mu?
04:29Bu aşamada platformlar, şirketler, çocukların, gençlerin şiddete meyilinden sorumlu değil mi?
04:36Kesinlikle öyle.
04:37Yani platformlar çocukların bu içerikleri bizzat arayıp bulduklarını öne sürecektir ama bence bu meselenin sadece bir yönü.
04:45İnternette bu tür ortamlara sürüklenen gençleri incelediğinizde birçoğunun aslında bu tür şeyleri özellikle aramadığını görüyorsunuz.
04:54İçerikler bir şekilde karşılarına yani akışlarına çıkıyor.
04:58Eğer bir şirket bir gencin talep etmediği şiddet içeriklerini ona sunan bir sistem tasarlıyorsa bu tercihin sorumluluğunu da üstlenmelidir.
05:06Şöyle düşünün, otomobil üreticilerini araçların fren sisteminden sorumlu tutuyoruz.
05:11Değil mi?
05:12Bu teknolojiyi geliştiren şirketler son derece güçlü kuruluşlar ve ürünlerini çocukların kullanımına sunuyorlar.
05:18Gençlerimize sundukları şeyler konusunda onları da aynı derecede sorumlu tutmalıyız.
05:27Dünyanın tartıştığı bir konu da şu, okullara baskın düzenleyenlerin profillerine ayrıntılarla yer verilmesi ve o gençlerin çocukların kötü şöhretli ünlülere
05:38dönüşmesi.
05:38Türkiye'de ise bu saldırılar sonrasında yazılı olmayan bir kural var.
05:42Gazeteciler saldırganların profillerini paylaşmıyor.
05:45Sizce hangisi doğru?
05:50Türkiye'deki bu tutum çok doğru.
05:52Amerika Birleşik Devletleri'nde de uzun zamandır şöhret kazandırmama hareketi üzerine konuşuyoruz.
05:58Böyle bir olayı elbette haberleştirmek istersiniz.
06:01Çünkü kuşkusuz haber deri taşıyor.
06:04Kurbanlar hakkında haber yaparsınız, gerçeklere ve çıkarılan dersleri aktarır, çözümlere odaklanırsınız.
06:10Bu tür olayların tekrar yaşanmasını nasıl önleyebiliriz dersiniz.
06:14Bunu yaparken saldırganı ünlü birine dönüştürmenize gerek yok.
06:18Fotoğraflarını tekrar tekrar yayınlamak, isimlerini her manşete taşımak ya da internette paylaştıkları her şeyi tüm detayları ifşa etmek zorunda değilsiniz.
06:28Araştırmalarımızdan biliyoruz ki birçok saldırgan diğer saldırganları inceliyor, onları taklit etmeye ve izlerinden gitmeye çalışıyorlar.
06:36İsimlerini biliyorlar, kaç kişiyi öldürdüklerinden haberdarlar, bazı insanlar için şöhret motivasyonun bir parçası.
06:45Bu yüzden onlara bu imkanı tanımak istemiyoruz.
06:48Bir sonraki saldırganın reklamını yapmak istemiyoruz.
06:51Dolayısıyla faillerin isimlerini öne çıkarmak yerine çözümlere odaklanan temkinli bir yaklaşımın benimselmesinin en doğru yolu olduğunu düşünüyorum.
07:05Bu konunun uzmanı olarak size şunu da sormamız gerek.
07:08Gençler için ilk uyarı işaretleri neler?
07:11Aileler ve öğretmenler nelere dikkat etmeli?
07:14Uyarı işaretleri neler?
07:17Evet, bu gerçekten çok ama çok önemli.
07:19Bu ölçekte bir şiddet eylemi gerçekleştiren hiç kimse sağlıklı bir yaşam sürmüyor demektir.
07:25Genellikle sorunları vardır.
07:27Başkalarının canlarına kıymayı düşündükleri gibi kendi yaşamlarına son vermeyi de düşünebilirler.
07:32Uyarı işaretlerine gelince, çaresiz ve umutsuz görünen, ölümden ya da intihardan söz eden gençlere dikkat edin.
07:39Arkadaş çevresinden uzaklaşıyor mu?
07:42Ders notları düşüyor veya davranışları değişiyor mu?
07:46Özellikle davranış değişikliklerine dikkat edin.
07:48En önemli unsur budur.
07:50Örneğin, saldırganlara aniden ilgi duymaya başladıysa, yaptığı çizimlerde şiddet varsa ya da silahlara karşı bir merakı başladıysa bunları göz ardı
08:00etmeyin.
08:00Gördüğümüz şu ki, bu saldırganların çoğu harekete geçmeden önce birilerine bir şeyler söylüyor.
08:07Bunları internette paylaşıyor ya da bir arkadaşına üstü kapalı biçimde anlatıyorlar.
08:13Bu yüzden en önemli şey, bu durumu ciddiye almak.
08:17Şaka yaptıklarını söyleseler bile çocukların verdiği sinyallere gerçekten dikkat etmek gerek.
08:22Bir diğer önemli hususta, aile ve toplum içinde silah bulunması meselesi.
08:28Gençlerin bunlara erişememesi gerekiyor.
08:31Bu konuda hayati önem taşıyor.
08:33ABD'de okul saldırılarını gerçekleştirenler genellikle genç, okul çağındaki çocuklar ve kullandıkları silahları da çoğunlukla kendi evlerinden, ebeveynlerinden veya akrabalarından alıyorlar.
08:46Bir genç internette tehditler, şiddet ya da geçmişteki saldırganlara yönelik hayranlık paylaşıyorsa, platformların da harekete geçmesi gerekmez mi?
08:58Elbette. İnternette paylaşılan tehdit çoğu zaman karşılaşabileceğimiz en net uyarı işareti.
09:04Üstelik platformların elinde bu tür içerikleri tespit etmeye yardımcı olacak bazı araçlar zaten var.
09:11Telif hakkıyla korunan müzikleri saniyeler içinde bulabiliyorlar.
09:15Dolayısıyla çevrim içi ortamda tehlike sinyalleri belirdiğimde bunları tespit etmek için benzer araçları kullanabilmeleri gerek.
09:22Ama mesele sadece bir gönderiyi kaldırmaktan ibaret değil.
09:26Çünkü birisi sınıf arkadaşlarına zarar verme niyetinden bahsediyorsa, gönderiyi silmek o mesajı ortadan kaldırır ama altında yatan asıl duyguyu yok
09:36etmez.
09:37Bu nedenle durumun ciddiyetine göre bilginin okul yetkililerine, bir aile üyesine veya polis gibi müdahale edebilecek kişilere ulaştırılmasını sağlayan açık
09:47bir yol izlenmelidir.
09:49Bu konuda sorumluluğa sahipler.
09:54Bu vakaları araştırdıktan sonra çocukları internetteki şiddet içeriklerinden koruma konusunda sanal medya şirketlerinin yaptığı en büyük hata sizce ne?
10:05Bence teknoloji şirketlerinin yaptığı en büyük hata bu durumu bir içerik sorunu olarak ele almaları.
10:10Oysa bu aslında bir tasarım sorunu.
10:13Bir videoyu kaldırıyor ya da hesabı siliyorlar.
10:16Ancak sistem ve algoritmalar o içerikten daha fazlasını önermeye devam ediyor.
10:20Yani bir hesabı yasaklayabilirsiniz ama şiddet meyilli aynı grup bir saat içinde yeniden örgütlenebilir.
10:28Sanal medya platformları karlarını düşünüyor.
10:30Sonsuz kaydırma sistemi, grup sohbetleri ve mesajlaşma özellikleri çocukları bu platformlarda daha uzun süre tutacak şekilde tasarlanmış.
10:39Şirketler ürünlerinin işleyiş biçimini değiştirmeye gerçekten istekli olmadıkları sürece sanırım bu mücadelede biz sürekli kaybedeceğiz.
