00:04Sevgili seyirciler yeni bir 5N1K programına hoş geldiniz.
00:07Bu hafta Amerika Birleşik Devletleri'nde ara seçimler vardı.
00:10Çok konuşuldu.
00:10Artık siz de biliyorsunuz Trump için bir şok etkisi yarattı diyebiliriz.
00:15Hem Senato'yu hem de Kongre'yi yitirdi.
00:17Sadece yeniden Trump olmadı.
00:20Özellikle İsrail robisi, IPA'da desteklediği neredeyse pek çok adayın kaybettiğini gördü.
00:25Bu aynı zamanda Gazze'nin de bir ahıydı diyebiliriz.
00:30Dünya ve Amerikan politikası artık hem İsrail'in şımarık tavırlarına hem de Gazze meselesine bambaşka bir perspektiften bakıyor.
00:37Peki bu yenilgi Trump için ne anlama geliyor?
00:40Önümüzdeki günlerde Türkiye ilişkilerini nasıl etkiler?
00:42Amerika Birleşik Devletleri'nde Northern Western Üniversitesi öğretim üyesi Ubeydullah Ademi şu anda karşımızda.
00:49Ubeydullah Bey şunu merak ediyorum.
00:51Sizce bu demokratların önce tsunami'si dendi, demokratik dalga dendi, sonra volkan diye tanımladılar, volkan ödediler.
00:58Bu iki senelik süreçte nasıl etkileyecek Amerika'daki karar alma mekanizmalarını ve şimdiden cumhuriyetçiler için zor bir dönem başladı diyebilir miyiz?
01:07Aslında bir nebze bekleniyordu.
01:10Yani malum Amerika'da iki meclisli bir sistem var.
01:14Temsilciler meclisi tarafının demokratların kazanacağı bekleniyordu.
01:19Ama senatoda demokratların kazanıp kazanamayacağı henüz belli değildi.
01:23Onun da şöyle bir sebebi var.
01:25Demokratların senatoda yeniden çoğunluğu elde edebilmesi için yalnızca daha rekabetli olan eyaletleri değil.
01:34Aynı zamanda Trump'ın bir önceki seçimlerde 10 puan ve üzeri farklarla kazandığı en az iki eyaleti geri alması gerekiyordu.
01:42O yüzden de açıkçası eyalet yani senatoda kısmı birazcık daha zor görünüyordu.
01:51Ama öyle büyük bir oranla kazandı ki demokratlar.
01:57Yalnızca iki eyaleti değil, beş tane Trump'ın bir önceki seçimde 10 puan ve üzeri farkla kazandığı eyaleti çevirmeyi başardılar.
02:06Bunlar da Iowa, Kansas, Texas, Güney Carolina ve Ohio eyaletleri.
02:14Bunlar her birisi zor görünüyordu.
02:16Neden bu önemli?
02:19Çünkü demokratlar beklenmedik ve açıklaması aslında o kadar da kolay olmayan bir seçim kazandılar.
02:26Tabii ki ara seçimlerde Amerika'da her zaman muhalefetteki partinin biraz daha önde gitmesi beklenir.
02:31Çünkü asimetrik bir dönüş olur oylara.
02:34Yani ektidardaki partinin seçmenleri o kadar da sandığa gitmez.
02:38Ama burada şunu görüyoruz.
02:40Trump'ın çok güçlü olduğu bölgelerde de mesela Teksas'ta, mesela Ohio'da, mesela Güney Carolina'da seçmenler, cumhuriyetçi seçmenler aktif bir şekilde
02:52demokratlara oy verdiler.
02:54Şöyle söyleyebiliriz.
02:55Eğer daha küçük bir oranla demokratlar kazansaydı Trump için belki işler o kadar da kötü gitmiyor diyebilirdik.
03:02Ama şu aşamada bu kadar büyük bir galibiyet, belki birçok yerde 50 yılın ardından yeniden demokratlar, senatör seçme imkanına sahip
03:14oldular.
03:15Ve böyle büyük bir galibiyette aslında şöyle bir yorum ortaya çıkıyor.
03:20Demek ki cumhuriyetçi seçmenlerde aslında Trump'ın son iki yılda uyguladığı politikaları o kadar sahiplenmediler ve satın almadılar.
03:29Ve bunun birkaç göstergesini görebiliyoruz.
03:32Öncelikle bütün Amerika satında demokratların oyunu arttırdığını görüyoruz.
03:37Bu buradaki ekonomik durumla özellikle yakıt fiyatlarının neredeyse iki katına çıkmasıyla ve İran'daki savaşla çok yakından ilişkili.
03:48Ama sadece ekonomik durum değil.
03:50Mesela Teksas gibi bölgelerin sınır seçim bölgelerine baktığımız zaman özellikle Latin Amerika'nın seçmenleri çok ciddi bir şekilde Trump'tan uzaklaştığını
04:02görüyoruz.
04:02Oysa ki Trump bir önceki seçimlerde buralarda çok rahat kazanabiliyordu.
04:07Öyle bir durum var ki neredeyse bütün Meksika sınırında şu anda demokratlar kazanmış gibi görünüyor.
04:13Ve bazı bölgelerde %70'e yakın oy kazanarak kazanmışlar.
04:19Çok inanılmaz bir zafer yani bu açıdan.
04:21Biraz önce Gazze'den bahsettim.
04:23Siz nasıl değerlendiriyorsunuz?
04:24Gazze etkisi ya da Filistin meselesi artık bir tabu olmaktan çıktı mı?
04:29Ya da İsrail söyleminin dışında bambaşka bir anlam kazandı mı?
04:32Tabi burada Gazze'deki savaşın birkaç yönlü etkisi oldu.
04:37Öncelikle belki ekonomik etkisinden bahsetmek lazım.
04:41Özellikle İran'la olan savaş başladıktan sonra ekonominin burada enflasyon artmaya devam etmesi, yakıt fiyatlarının artması ciddi bir şekilde etkiledi
04:51Amerika'daki seçmenin.
04:53Ama bir de demokratların kendi içinde yaşadığı bir dönüşüm var gibi görünüyor.
04:57Özellikle bu konudaki anket verilerine baktığımız zaman demokratların her yaş grubunda istisnasız bir şekilde Filistin mi İsrail mi diye sorulduğunda
05:07daha Filistin'e yakın cevaplar verdiğini görüyoruz.
05:09Ve bu son on yılda olan bir dönüşüm.
05:13Ama bununla da kalmıyor.
05:15Cumhuriyetçilerin içinde de özellikle otuz yaş altı gruplara seçmenlere baktığımız zaman onlar da aynı soruya Filistin cevabını vermeye başlıyorlar.
05:23Dolayısıyla toplumda bir dönüşüm söz konusu bu konuda.
05:28Peki demokratlar bunu yakalayabildi mi?
05:31Demokratlar aslında partinin içinde bu konudaki kendi seslerini çeşitlendirdiler diyebiliriz.
05:39Hala partinin içinde oldukça İsrail yalnız ve bağışçıları büyük oranda İsrail'e irtibatlı lobiden gelen, İsrail lobisinden gelen çok fazla
05:50tabii ki siyasetçi var.
05:51Ama artık Filistin-İsrail meselesinin biraz daha parti genelde demokrat parti, cumhuriyetçi parti ayrımına oturduğu ve demokrat partinin biraz daha
06:02Filistin yanlısı bir konuma yaklaştığını en azından tabanda gözlemleyebiliyoruz.
06:07Ve daha önce Amerikan siyasetinde hiç telaffuz edilmeyen, mesela sosyalizm gibi veya Müslüman bir adayın bir eyalet başkanı, senatör olarak
06:16seçilmesi gibi istisnai olaylarla karşılaşabiliyoruz.
06:21Demokratlar zaten bir süredir, özellikle Trump'ın ilk seçiminden beri bir arayış içindeydiler.
06:27Ona rekabet edebilecek bir karizmatik bir aday arayışları vardı.
06:35Bununla birlikte tabii ki bir söylem arayışları da söz konusuydu.
06:39Şu anda demokrat partinin içinde özellikle Michigan'daki seçim bunun için nispeten iyi bir test oldu gibi görünüyor.
06:46Çünkü Michigan'daki seçimde daha Amerikan siyasetinde radikal görünen bir adayın bir eyaletin tamamında, hem de cumhuriyetçilerin de gayet baskın olabildiği
07:02bir eyalette seçimi kazanıp kazanamayacağını test etmiş oldular.
07:05Ve Abdülesaid rahat bir farkla kazandı ve çok ciddi bir karşı lobi bağışına rağmen kazanmış oldu.
07:17Öyle görünüyor ki bu önümüzdeki yıllarda da Demokrat Parti'yi şekillendiren bir dinamik olacak.
07:23Ve hatta önümüzdeki seçimlerde muhtemelen belki kendisi vice president yani başkan yardımcısı olarak aday olmasa dahi Amerikan seçimlerinde Demokrat Parti
07:36daha solun özellikle eşitsizlik gibi, sağlık sigortası gibi daha geleneksel fikirlerini savunan bir adayı öne çıkarma ihtiyacı hissedecek gibi görünüyor.
07:51Son olarak Türkiye'yi nasıl etkileyeceğini düşünüyorsunuz?
07:54Trump, Erdoğan'ı öve öve yerlere göklere koyamıyordu.
07:58Demokratlarsa Biden döneminde mesafeliydi Obama döneminde.
08:01Ama bu gelen demokratlar da aslında dünyaya bakış açılarıyla Erdoğan'la neredeyse paralel düşünen insanlar.
08:06Özellikle Filistin meselesi, Gazze meselesi.
08:09Sizce bu yeni denge Türkiye ilişkileri nasıl etkiler acaba?
08:12Evet Trump'ın dış politikada biraz şöyle bir tarzı vardı.
08:18Aslında birçok konuyu değiştirmek ve hatta kapatmak istediğini söyleyerek geldi.
08:25Ve bunu yaparken de genelde şahsi ilişkilerini de kendi şahsi siyasi sermayesini de biraz daha öne çıkararak,
08:35çünkü çok popüler bir şekilde seçilmişti, bu meseleleri çözmek istediğini belirtiyordu.
08:41Türkiye ve dünya açısından belki şöyle etkileri olabilir.
08:45Tabii ki Trump artık iç siyasette o kadar güçlü olmayacak.
08:50Mesela köklü bir değişim yapmak isterse eğer, bunu Senato'dan ve Temsilciler Meclisi'nden geçirmesi çok mümkün olmayacak muhtemelen.
09:00Ama köklü olmayan, diyelim ki direkt yardım gibi, Ukrayna konusunda, İsrail konusunda direkt yardımları da meclisten geçirmesi pek mümkün olmayacak
09:10gibi görünüyor.
09:11Bu özellikle İsrail konusundaki oraya yapılan askeri yardımları etkileyebilir.
09:19Çünkü demokratlar bu konuda çok net bir şekilde karşı olarak seçediler.
09:24Ama diğer taraftan, Türkiye açısından baktığımız zaman,
09:29belki Trump'la olan ikili ve şahsi ilişkilerin çok daha az kullanılabildiği bir ortama giriyor olabiliriz gibi görünüyor.
09:42Ve tabii ki demokratlar, Türkiye'nin F-35 adımı konusunda daha negatifler.
09:49Ve bu konuyu geçirmek istemiyorlar.
09:50Dolayısıyla Türkiye bu konuda pek bir ilerleme katı demeyebilir önümüzdeki senelerde.
09:55Ama Trump'ın burada olduğu dönemde de bu konu çözülecek miydi?
09:59Bana sorarsanız, çözülmesi zaten çok zordu.
10:02Trump bunu söylüyordu, bu meselelerin çözülmesini, arzu ettiğini.
10:08Fakat bu konu meclisten geçmemişti zaten.
10:12Ve geçmesi de zor görünüyordu.
10:16Peki, Amerikan yürütmesi, Trump bu konuda daha az agresif davranır mı diye sorarsak,
10:25bence bu direkt meclis seçimleriyle kolay kolay olacak bir şey değil gibi görünüyor.
10:30Çünkü yürütme zaten Amerika'da, uluslararası askeri operasyonlar gibi kararları,
10:37genelde meclisi baypas ederek alma eğiliminde.
10:40Tabii ki bunun Trump'a siyasi bir bedeli oldu.
10:43Ve belki bu bedeli artık sahiplenmek istemeyebilirler.
10:47Bundan vazgeçebilirler, İran'daki savaştan vazgeçebilirler.
10:50Ama bu direkt yasamanın el değiştirmesi sebebiyle değil,
10:54oyların yani halkın genel teveccühünün bu politikalara karşı olduğu yönündeki bir yorumdan dolayı olabilir gibi görünüyor.
11:03Ubeydullah Bey çok çok teşekkür ederim.
11:05Sevgili seyirciler, gündemin bir başka konusuysa kardeş ülke Azerbaycan.
11:09Azerbaycan'la ilgili yaşananlar gerçekten etkileyici ve önemli.
11:13Türkiye-Azerbaycan ilişkileri bugüne kadar iki kardeş ülke perspektifindeydi.
11:18Ancak araya kara kedi girdi.
11:20Şimdi herkes o kara kedinin ne olduğunu merak ediyor.
11:23Acaba kişisel alınganlıklar mı?
11:25Yoksa arkadaki İsrail etkisi ya da uluslararası düzende kurulan yepyeni bu dünya düzeninde
11:30Azerbaycan ve Türkiye arasındaki fikir ayrılıkları mı?
11:33İsterseniz Doktor Sinan Demirtürk'le bunu konuşalım.
11:36Sinan Bey, Azerbaycan'la ilgili gerginliğin herkes asıl nedenini merak ediyor.
11:40Siz bulabildiniz mi?
11:42Neymiş nedeni?
11:43Evet, Azerbaycan-Türkiye ilişkileri çok güçlü bir tarihsel bağ içerisinde okunmalı.
11:49Hem coğrafi yakınlık hem kültürel bütünleşme, dil ve medeniyet birlikteliğinin oluşturulmuş olduğu,
11:56tam olarak bir tek milletin iki devleti olarak konumlanmış olan bir devletler arası ilişki olarak tarif ediliyor.
12:04Ama özellikle Azerbaycan'ın 1991 yılından itibaren bağımsızlığa kavuştuğu dönemlerden itibaren
12:10bu ilişki iki müstakil devletin, iki ayrı devletin zaman zaman kırgınlıklarla ve kırılmalarla da karşı karşıya kalması sonucunu da oldu.
12:20Çünkü bazen Türkiye'nin Ermenistan'la ilişkileri, Azerbaycan'ın Rusya Federasyonu'yla ilişkileri,
12:27bugün Azerbaycan'ın Türkiye'ye rağmen İsrail'le yürütmüş olduğu müstakil ilişki zaman zaman
12:32bir takım sorunların ortaya çıkmasına, bir takım kırılmaların ortaya çıkmasına sebebiyet verdi.
12:38Fakat kanallar yani resmi irade hem Sayın Aliyev'in prezident makamı hem de Sayın Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığı makamı
12:48ve Türkiye'deki dışişleri makamları genelde bu meseleyi soğuk kanlı yürütmeyi tercih ettiler.
12:53Yani devlet ilerleyicileri arasında bir tartışmanın ortaya çıkmadığı ve krizin büyümediği bir zeminde yürütülmüş.
13:00Ben bu kırılganlığın kalıcı olmayacağı kanaatindeyim.
13:04Yani bu bir kopuş değil, bir çatışma değil, bir karşıtlık değil.
13:09Bunun ancak bir kırılma, bunun ancak bir düşüş şeklinde tarif edilmesi mümkün.
13:15Kısa süre içerisinde Türkiye ve Azerbaycan diplomasisi bunu hızlı bir şekilde onaracaktır.
13:21Şimdi Aliyev ve Erdoğan arasında gerçekten çok sıkı bir dostluk, arkadaşlık vardı.
13:26Sizce bu dostluk ve arkadaşlık iki ülkenin ilişkilerini kurtarmaya yetmiyor mu?
13:30Sayın Aliyev'in belki Antalya'daki COP31 toplantısına katılması bir sürpriz değer taşıyabilir.
13:36Veya önümüzdeki günlerde Sayın Erdoğan'ın karşılıklı bir randevu çerçevesi içerisinde yapacağı
13:41herhangi bir bakü ziyareti veya heyetler arasındaki ilişkilerde bu konunun rahatlıkla konuşulabileceğini görmek gerekiyor.
13:49Bu konuyu hem Yeni Azerbaycan Partisi hem Sayın İlhan Aliyev'in makamı hem de Azerbaycan'daki karar alıcılar
13:57Türkiye'deki bazı çevrelerle iktidar arasındaki temel bağ üzerinden yorumladılar.
14:03Yoksa örneğin temel meseleler söz konusu olduğunda, örneğin 29 Ekim Cumhuriyet bayramı yani Türkiye Cumhuriyeti'nin 103. yılını ve farklı
14:13meseleleri Azerbaycan'ın hassasiyetle kutladığını,
14:16yani Türkiye'deki devlet varlığına, Türkiye'deki toplumsal hassasiyetlere riayet gösterdiğini ve ilişkilerini asla kokmayacağını belirttiğini görüyoruz.
14:24Ve bu mektubunda da, tebrik mektubunda da Sayın Erdoğan'a saygıdeğer presten, değerli kardeşim, yani değerli kardeşim diye hitap ediyor
14:34Aliyev ve ilişkilerin kurumsal temelde hiçbir şekilde zelenmeyeceğini ancak belli hassasiyetlerini muhafaza ettiklerini anlatmaya gayret sarf ediyorlar.
14:43Çok kısa bir süre içerisinde zaten Türkiye diplomatik olarak bir kriz yaratabilecek beyanda bulunmuyor.
14:49Yani hiçbir resmi yetkilinin bu tip bir beyanı bulunmuyor olması hızlı bir şekilde de Türkiye ve Azerbaycan ilişkisinde liderler arasındaki
14:58bu kısa süreli görüşmemezliği ortadan kaldıracaktır.
15:02Bir telefon diplomatisi ya da liderlerden herhangi birisinin ülkelerimizi ziyaret çerçevesinde sorunun büyük ölçüde ortadan kalkacağı kanaatindeyiz.
15:11Elbette ki farklı haberler yapılıyor.
15:14Türkiye'de konuşulanmış olan, faaliyetler gösteren Azerbaycanlı bir takım firmaların Azerbaycan sermayesinin Türkiye'den ayrıldığı ya da ayrılacağı yönünde haberler.
15:24Henüz böyle bir durum söz konusu değil.
15:26Azerbaycan'da böyle bir iradenin olduğunu takip etmiyoruz, izlemiyoruz.
15:31Ve bu anlamıyla sokar rafinerisi başta olmak üzere pek çok Azerbaycan şirketinin, pek çok Azerbaycan vatandaşının Türkiye'de yapmış olduğu yatırımlar
15:40aynı zamanda belli ölçüde Türk ortaklarıyla devam eden iktisadi yatırımlar olarak görülüyor.
15:45Bunların kalıcı olacağı kanaatindeyiz.
15:48Sinan Bey çok çok teşekkür ederim yayına katıldığınız için.
15:50Evet az gittik uz gittik bir Beşnebir kanlı daha sonuna geldik.
15:54Önemli bir seçimi geride bıraktık.
15:56Bakalım Türkiye-Amerika Birleşik Devletleri ilişkileri nasıl olacak?
15:59Bunun cevabını önümüzdeki haftalarda ben de sizlere Amerika Birleşik Devletleri'nden bildirmeye devam edeceğim.
16:05Evet bugünlük yayının sonuna geldik.
16:07Yeni bir yayında buluşuncaya kadar ben Cüneyt Özdemir.
16:09Hepinize iyi günler, iyi akşamlar.
Yorumlar