00:00Mga Igaan, hindi pa nga natatapos ang problema sa baha.
00:04Ngayon, may problema pa rin tayo sa hangin.
00:07Nakakaranas po kasi ngayon ang maruming hangin ng ilang lugar sa Metro Manila
00:11at sa iba pang lugar sa Luzon at Visayas.
00:14Dahil po yung sa tinatawag na transboundary haze o yung usok
00:19mula po sa patuloy na forest fire sa Indonesia.
00:23Pag-usapan po natin ngayon, ano ba epekto sa ating kalusugan ng haze?
00:28Nakasama po natin Dr. Gabriel Borlongan, Division Chief
00:31ng Environmental and Occupational Health Division ng Department of Health.
00:35Pag-usapan umaga po, Dr. Borlongan.
00:38Magandang umaga rin po, Igan, at sa ating mga kapuso.
00:42Dok, una po sa lahat, ano ba itong haze na ito na naranasan natin ngayon?
00:48So ang haze po, isa po siyang parang manipis o hanggang makapal na layer ng usok
00:53at maliit na pollutant particles na naiipon sa ating hangin.
00:56Kaya pag nakikita po natin, malabo ang tanawin at minsan mababa ang air quality.
01:03So sa kasalukuyang sitwasyon po, ang haze na naranasan natin sa ilang bahagi ng Pilipinas
01:09ay posibleng kaugnay ng usok mula sa mga forest fire sa Kalimantan, Indonesia,
01:14na nadadala ng mga hanging haba agat patungo sa atin po.
01:18Kaya tinatawag itong transboundary haze.
01:22Ibig sabihin, itong hangin na nalalanghap natin ngayon,
01:25may mga particles, parang mga buhangin yan na hindi natin nakikita?
01:32Yes po, parang mga buhangin po pero hindi siya nakikita.
01:35Parang alikabok pero mas hindi po nakikita.
01:37Kaya po, kung gusto natin makita kung ligtas po yung hangin,
01:41hindi lang po sapat na makita.
01:43Titingnan lang po natin.
01:44May iba pong mga parameters po dito.
01:47Okay, may mga air quality index na inilabas po ang DNR.
01:51Merong good, may fair.
01:53Ito na rin natin, unhealthy for sensitive groups,
01:57very unhealthy, acutely unhealthy, at emergency.
02:01Pwede pong paliwanag po, Doktor, kung ano po itong mga ito?
02:06Sige po, Igan. Explain natin sa ating mga kapuso.
02:09So, may mga anim na kategory po siya.
02:11Iba-iba yung kulay. Mula green hanggang maroon.
02:15Green po kapag good, yellow kapag fair.
02:18So, pag ganito po, okay pa naman po.
02:20Wala pa namang abiso talaga na kailangan gawin.
02:23Kapag orange na po, or unhealthy for sensitive groups,
02:27ito yung mga comorbidities, may mga sensitive or vulnerable population
02:32po yung kailangan mag-ingat.
02:34Kapag red, very unhealthy.
02:36Ito po, mas karaniwan ito ay dapat pagtibayin po ang ating mga protection sa lahat po.
02:43Tapos, acutely unhealthy, mas mataas po yung protection na measures po
02:48na kailangan po natin gawin para sa sarili.
02:50At syempre, kapag emergency or maroon, pinakamataas na po yan.
02:53Opo. Dok, ang tanong na marami, ano ba epekto nito sa kalusugan,
02:57yung prong exposure nito sa haze?
02:59Dahil iba, kahit sabi mong huwag lumabas ang bahay,
03:01parang dahil hindi nga nakikita ito eh.
03:04Okay lang na lumabas ang bahay, pero ano epekto sa kalusugan?
03:09Epekto po sa kalusugan, hindi yan agad-agad, no?
03:12Dahil nga nasa hangin ang ating mga pollutant particles na PM2.5,
03:17maaaring pumasok sa ilong, sa baga,
03:20at dahil maliliit sila, pwede sa dugo.
03:23Pumunta sa madaluyan ng ating dugo sa mga arteries po.
03:26So, sa una po, pwedeng magkaroon ng iritasyon sa ilong, sa baga,
03:31na inuubo ka, sinisipon, tapos pwede rin po sa mata po.
03:36Ah, wow. E no pwede gawin natin para maprotektahan yung ating sarili sa haze?
03:42So, una po is, iwasan po kung kailangan lumabas.
03:48Sana po, pagpaliban po natin.
03:50Pero, syempre, hindi natin may iwasan minsan po, no?
03:53So, dapat maglagay ng mask, no?
03:56At hindi lang kahit anong mask.
03:58Ang kailangan po sana is yung N95
04:00or yung mga equivalent na tinatawag na respirator po.
04:04Oho.
04:05So, itong hawak ko ngayon, ito yung N95,
04:08ito yung pinaka-epektibo ngayon, Doc?
04:11Yes po, yan po, pinaka-epektibo para sa mga pollutant particles po natin po.
04:16Okay. E kung wala akong mabiling N95,
04:18baka magkaubusan o ano bang pwede kong alternatibong mask?
04:23Opo. So, kung wala po tayong N95 or ibang respirator,
04:27pwede po tayo nitong mga karaniwang face mask.
04:30Okay.
04:31Ang kailangan lang po sana is dalawa po, no?
04:34Dalawa.
04:34Paano ba natin siya susuotin po, no?
04:37So, yung, tingnan po muna natin, yung kulay.
04:41Karaniwan po, yung puti, yung nilalagay sa may bibig.
04:45Okay.
04:46Na po yung, pag pararamdaman ninyo, medyo cloth po siya.
04:50O-o.
04:50Yung may kulay po, yun yung nakalabas, yung medyo para sa basa.
04:54So, silalagay po dito.
04:58Tapos, ihigpitan po dito sa may taas para fit po siya.
05:03Okay.
05:04Pati po dito sa baba.
05:06Tapos, isa na naman pong layer, double mask po, no?
05:09So, doble. Okay na yun?
05:12Opo.
05:13Ayan.
05:13Pag doble po, mas mainam yung protection.
05:18Pero, tandaan po natin, ang best pa rin po para doon sa mga particles po ay yung sa mga respirator
05:24tulad ng N95.
05:26Okay.
05:27Huling paalala na lang po sa ating mga kapuso, Doc.
05:31So, huling paalala po, mayroon po kaming acronym ngayon, AIR, AIR.
05:36Alamin ang air quality sa inyong lugar at bantayan ng official advisories.
05:40Apo.
05:41Ay, hiwasan ng exposure kapag hindi maganda ang kalidad ng hangin.
05:45At par, promesponde agad kung may sintomas.
05:48May mga pang first aid po tayo, uminom ng tubig.
05:51At iba pong mga pag na sa mata ay hugasan po ng tubig.
05:57Pero, kung may mas malala o hindi nawawala ang inyong mga karamdaman,
06:02bumunta agad po sa nalalapit na hospital o clinic tulad ng mga yakap clinic po.
06:07Maraming salamat, Dr. Gabriel Borlongan, Divisionship ng Environmental and Occupational Health Division ng DOH.
06:14Ingat po tayong lahat. Doc, thank you.
06:17Salamat po, Igan at mga kapuso.
06:22Ikaw, hindi ka pa nakasubscribe sa GMA Public Affairs YouTube channel?
06:26Bakit?
06:27Pag-subscribe ka na dali na para lagi una ka sa mga latest kwento at balita.
06:32I-follow mo na rin ang official social media pages ng Unang Hirit.
06:36Salamat ka puso.
Comments