- 25 dakika önce
Ekonomist Belgin Maviş: Fon krizinin piyasaya etkisi
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Bültenimizin bu bölümünde fon piyasasında yaşanan krizi tüm yönleriyle konuşacağız.
00:06Ekonomist Sayın Belgin Maviş bizlerle birlikte.
00:10Sayın Maviş hoş geldiniz yayınımıza.
00:12Hoş bulduk, iyi yayınlar diliyorum.
00:15Çok teşekkür ediyorum.
00:16Malumunuz fon piyasasında sular bir türlü durulmuyor.
00:20Dikkat çekici bir nokta var.
00:22Bazı fonlarda ortaya çıkan sıra dışı getirirler.
00:26Bu getiriler nasıl ortaya çıktı, arkasında nasıl bir yatırım stratejisi vardı?
00:31Dilerseniz bir girizgah noktasında buradan başlayalım lütfen.
00:37Evet 17 Eylül itibariyle gündemimize adeta ve ekonomik anlamda bir bomba olarak düştü.
00:44Onlar ve buradaki sürecin nasıl işleyeceğine dair belirsizlikle başladık.
00:50Haftaya ve haftanın tamamında da bu konuyla ilgili gelişmeler çok yakından takip edildi.
00:58Oldukça sıcak gelişmelerdi.
00:59Bir yanda hukuki sürecin başlaması, tutuklamalar ve bununla birlikte mal varlıklarının el konulmaları takip ederken,
01:08öte yanda kon mağdurları diyelim onların bu konudaki isyanları, sosyal medyada asparagat haberlerle bu olayın biraz daha dejenere edilmesi ve
01:19ekonomi yönetiminden Sayın Şimşek'in Amerika temasları sürecinde
01:23Mehmet Şimşek'in yurt içine dönüşüyle birlikte istifa edeceğine dair haberler düne damgasını vurdu.
01:31Türkiye'ye döndükten hemen sonra Sayın Şimşek bu konuda açıklamasını yayınladı ve istifa etmeyeceğini görevin başında olacağını söyledi.
01:39Ve sonrasında da tabii ki bu iki gün süren ekonomi yönetimini değil de bu fon piyasaları, sermaye piyasalarındaki böyle tamamen
01:49gelişmelerle ilgili
01:50teknik ekiplerin Sayın Şimşek başkanlığında yaptığı toplantı.
01:56Bu toplantı hafta sonunda denk geliyor.
01:59Yani bugün ikincisi gerçekleşiyor.
02:01Açıklamalar gelir mi gelmez mi buna bakacağız.
02:03Ama yeniden noktaya baktığımızda Başkan Erdoğan'ın Amerika dönüşü yaptığı ilk açıklamada bu konunun takipçisi olacağı mesajı alındı.
02:12Muhtemelen Sayın Şimşek'in toplantısı sonrasında da hazırlanan dosya Başkan Erdoğan'ın önüne konulacak.
02:20Ve ondan sonra önümüzdeki hafta daha da sürecin hızlanabileceğini düşünen taraftayım.
02:26Çözüm odaklı bir hızlanma olacaktır bu.
02:30Bununla birlikte tabii ki 7 tane portföy şirketi, 131 tane fon.
02:35Bununla birlikte şu ana kadar ki söylenen rakamlarda 860 milyar TL'lik bir fonlarda bağlı kalan para.
02:45Ve bununla birlikte fonların içindeki mevcut hisse senetlerinin borsada geçtiğimiz hafta 8, bu hafta 8, 16 taban kapacak.
02:55Yani düşüş sergilediği bir süreç.
02:58Burada tabii ki eş zamanlı bazı operasyonlar da önümüzdeki haftanın itibaren başlayacağını düşünüyorum.
03:04Bu operasyonlar sadece fonların tasfiye süreciyle ilgili değil.
03:08Bu noktaya gelinene kadar gerek portföy şirketleri, gerek portföy şirketleriyle bağlantılı aracı kurumlar ya da denetim kurumları,
03:17sermaye piyasası olabilir, borç olabilir, bu konuda bu sürecin buraya kadar gelmesine etken olan kim ya da kimler nasıl bir
03:27durum söz konusuysa,
03:29bunların hepsi bir bir denetim mekanizmalarının çalıştırılmasıyla birlikte karşımıza gelecek.
03:35Şimdi buradaki fon büyüklüğünün yanı sıra bu fonları alan yatırımcı büyüklüğü de tabii ki kuşkusuz göz ardı edilemez.
03:45Ekonomi yönetiminden özellikle bu bir yapısal problem değil.
03:50Piyasaların belli bir bölümünde gerçekleşme diyor.
03:53Doğrudur. Ancak burada bu noktaya, bu sürece getirilmesinde yapısal veya işleyiş üzerindeki koordinasyonsuzluk,
04:03denetimsizliğin de etkisi göz ardı edilmeyecektir diye düşünen taraftayım.
04:09Şöyle söyleyeyim, aracı kurumların aynı zamanda portföy yönetim şirketleri kurmaları,
04:14aracı kurum bazında hissesiz işlemleri yaparken portföy bazında da fon işlemleri yapmaları,
04:20bazı aracı kurumların ve portföy yönetim şirketlerinin belli hisselerde özellikle işlem açımı dolaşımdaki payı az olan
04:28ama fiyatlaması gün geçtikçe artan ve pop-pop pay değerini de beraberinde yükseltmesi çok daha öncesinde durdurulabilir miydi?
04:39Şimdi MSI açıklamalarıyla başlayan sürecin aslında daha da öncesi olduğunu Sayın Şimşehir'in açıklamalarından anlıyoruz.
04:47Ve bu süreci biraz daha gizli soruşturma ya da denetimi daha gizli yaparken
04:52Eylül ayı başında fonlardan başlayan hızlı çıkışla birlikte dikkatler bir anda buraya çevrildi.
05:00Ve hala hazırda o süreçte de soruşturmaların devam ettiği fon rehberinin açıklanması sonrasında ise
05:08satışların hızlanması, pay satışlarının hızlanmasıyla birlikte bu sürecin temelüt mekanizmasını çalıştırdın.
05:18Yani düşünün hiç batmayacak bir banka bile çok hızlı mevduatlardaki para çıkışında ciddi anlamda sıkıntı yaşayabilir.
05:27Benzer durum bu hem pay piyasasında hem fon piyasasında gerçekleşti.
05:34Ve tabii ki teminatlar teminatların çözülememesi bir anda bunların işleme durdurulması ve süreci başlatan etken olarak karşımıza.
05:44Yaklaşık olarak 456 bin yatırımcı ki bunların hepsi bireysel yatırımcılarda değiller.
05:51Kurumsal yatırımcılarda var bu paylara sahip olan.
05:55Bununla birlikte bunun bir domina etkisi yaratabilme, bir tsunami etkisi yaratabilmenin önüne geçmek.
06:03Örneğin sadece bu serbest fon olarak adlandırdığımız fonlardaki yaşanan bu sürecin finansal okuryazarlık anlamında
06:11kişiler tarafından tam olarak bilinmemesinin diğer fonları da töhmet altında bırakması.
06:17Örnek vermek gerekirse bankaların çıkarttığı likit fonlar, para piyasası fonları, bireysel emeklilik fonları gibi fonlardan da çıkışın önüne geçmek için
06:28bu toplantı yani Sayın Şimşek'in toplantısını ve çıkacağı sonuçları bir yasal yakinen takip edecek gibi gözüküyor.
06:37Ve tabii ki 7 tane portföy şirketi bunlarla ilgili süreçten sonra nasıl ilerleyecek?
06:45Bunların çıkarmış olduğu fon büyüklüklerine baktığımızda en yüklü rakamın Tera portföyde olduğunu görüyoruz.
06:53Ama ilk temelite düşeninde pusula portföy olduğunu görüyoruz.
06:58Şimdi pusula portföyde sıralamaya baktığımızda o portföy yönetim şirketlerinin dördüncü sırada fon büyüklüğü açısından
07:06yani yaklaşık olarak 64 milyar TL'lik bir rakam pusula portföyde.
07:12Ama Tera portföyde yaklaşık olarak 538-539 milyar TL.
07:18Yani bu temelite düşen işleme durdurulan 131 fonun yaklaşık %65'ine tekabül ediyor.
07:26O yüzden Tera portföyde tutuklamaları beraberinde gördük.
07:30Hedef Holding'den yine aynı şekilde tutuklamaları beraberinde gördük.
07:34Sonrasında ikinci sırada portföy büyükli anlamında Atlas portföyünün geldiğini görüyoruz.
07:39Orada da 78 milyar TL'lik bir fon büyüklüğü var.
07:43Sonrasında Pardüs geliyor üçüncü sırada.
07:46Pardüs'te de yaklaşık olarak 71 milyar TL civarında bir portföy büyüklüğü var.
07:52Pusula dördüncü sırada aslında 64 milyar.
07:55Pusula'daki bu temelite düşmesi ve temelit mekanizmasının tetiklenmesiyle birlikte sistemin kilitlenmesi hızlı para çıkışlarının yaratmış olduğu son noktaydı.
08:07Ve bu gözle baktığımızda fonlardaki bu yükseliş sığ tantla dediğimiz yan hisse olarak adlandırdığımız hisselerin fiyatlama performansları olduğu kadar yatırımcılara
08:20bunun cazip gelmesi.
08:22Bir tarafa bunun bu noktaya kadar yükselmesinde gerek borsanın gerekse sermaye piyasası kurulunun neden acil müdahale etmediği ve bununla ilgili
08:36merkezi kayıt kuruluşu verileri ve masanın neden bu süreci biraz daha ağırdan aldığı da elbette sorgulanacak konu başlıkları içerisinde.
08:45Ama biraz daha sonrasında önce acil çözüm kanayan yaranın tedavisi sonrasında da diğer aşamalara geçilecektir diye düşünüyorum.
08:55Sayın Mavi şimdi burada rakamın kendisi kadar o getirinin ne kadar gerçekçi ve sürdürülebilir olduğu da önemli.
09:02Getiri yüksek ama hisseler likit değilse kağıt üzerindeki kazançla gerçek anlamda elde edilebilir para arasında nasıl bir fark oluşuyor sizce?
09:13Tabii ki.
09:14Asıl problem tam da bu noktada.
09:16Şöyle bir hisse düşünelim.
09:17Hisse 4 liradan 400 liraya yükselmiş.
09:21Ve bunu yaklaşık bir yıl içerisinde yapmış.
09:24Ama hissenin yani şirketin bir hikayesi var mı yok.
09:28Şirketin bir faaliyeti var mı?
09:30Çok art.
09:30Öne çıkan bir üretimi var mı?
09:33Hayır yok.
09:34Peki bu hisseler buradan bu noktaya kadar nasıl geldi?
09:38Neden daha öncesinde müdahale edilmedi?
09:41Artı bu hisseler bu fon şirketlerinin farklı fonlarına, serbest fonlarına nasıl girdi?
09:48Dolaşımdaki payları düşük olmasına rağmen ki MSI bu konuda uyarmıştı.
09:53Yani benim değerlendirmelerimle sizinkiler örtüşmüyor.
09:56Bu hisselerin gerek faaliyetleri şirketlerin gerekse performansları, fiyatlamaları asla örtüşmüyor.
10:03Dolaşımdaki paylarla ilgili çiftliği farklar söz konusu.
10:07Bu durum devam ederse Kasım'daki değerlendirmeden sonra Türk sermaye piyasalarındaki hiçbir şirkesi MSI endeksine giremeyeceği görüşü bildirildi.
10:18Bu Sayın Şimşek'i harekete geçirdi ve ondan sonraki süreç daha da hızlandı hiç kuşkusuz.
10:24Burada şimdi likit olmayan fondaki karlar ödüyoruz.
10:29Yani kağıt üzerinde bir karlılık var mı var?
10:31Neye bağlı olarak?
10:32Borsadaki o hisselerin performansı.
10:35Peki borsada bunları kimler aldı?
10:37Ve bu bu noktaya nasıl geldi?
10:39Daha da ilginci bu fonlar kurulurken son olarak Cumhuriyet Savcılığına 12 kişinin ismi verildiği belirtiliyor.
10:48Gizli tutuluyor.
10:50Asıl pastadaki en büyük payı onların aldığı da görüşülüyor.
10:55Bunlar bizim de okuduğumuz haber akışlarından okuduğumuz konu başlıkları.
11:00Peki onlar kimler?
11:01Aracı kurumda mı?
11:03Kurumsal yatırımcı mı?
11:05Porto yönetim şirketi ortağı mı?
11:08Ya da fon yöneticisi mi?
11:10Bu ve buna dair tabii ki haber akışları.
11:13Likit olmayan ama fonda karın gerçekleşmesinde ne kadar etkililer?
11:19Neye istinaden bu bir domino hareketi mi?
11:23Bir ponzi yapılanması mı?
11:25Yani fiyatı hızlıca yükselterek yatırımcının dikkatini çekmesi ve bireysel yatırımcının ister büyük ister küçük olsun cazip gelmesin.
11:36Niye cazip gelmesin ki?
11:37Enflasyonun yüksek seyri karşısında insanlar parasının değerini koruyabilmek için farklı alternatifler arayabilirler.
11:46Çok finansal okur yazarlık anlamında olmasa da getirilere baktığında, eşinden dostundan bunu duyduğunda ister istemez buna yöneliyorlar.
11:55Zannediyorum bu sistemi kuranlar, o karı oluşturan, iyi niyetli olmayan diyelim sistemi kuranlar halkın bu açığını da ya da bu
12:06konudaki yeterli bilgisinin olmamasını da çok iyi analiz etmişler.
12:10Sayın Mavş, SPK noktasından ilerlediğimizde SPK'nın 131 fon için tasfiye kararı alması fonların geldiği noktaya ilişkin bize ne söylüyor?
12:22SPK neden doğrudan tasfiye yollara gitti? Daha farklı bir müdahale mümkün olabilir miydi sizce?
12:29Olamazdı çünkü temelüt durumu olmuştu.
12:33Yani temelütü de açıklayayım.
12:34Şimdi fonlardan çok hızlı çıkış, para çıkışları, ister istemez sistemi belli bir noktada kilitler.
12:41Nasıl kilitler?
12:42Bu sisteme bir para akışı vardır.
12:45Bununla birlikte işlemler yapılırken de verilen bir takım teminatlar vardır.
12:49Siz bazen bu fonları teminat olarak gösterirsiniz.
12:52Bazen de bu fonların içindeki menkur kıymetleri teminat olarak verirsiniz.
12:57Nereye? Takas banka verirsiniz.
12:59Para piyasalarından para tedarik edersiniz.
13:02Bunların içerisindeki değerler günlük bazda değişir.
13:06Ama sonuç itibariyle siz teminata verdiğinizde ertesi gün ya da bir hafta içerisinde onu teminattan bozersiniz.
13:13Ama nakit çıkışı hızlanırsa, yani o paylar hızlıca satılmaya başlanırsa teminat riski açığa çıkar.
13:22Yani teminata yenilerini koyamadığınız takdirde, takas bankdaki limitleriniz de doluysa, çözemiyorsanız, nakitle bunu karşılayamazsanız, sistem otomatikman kilitlenir.
13:35Zaten hatırlayalım, ilk tasfiye açıklaması sonrasında Merkez Bankası'na hızlı bir hamle gelmiş.
13:42Bankaların para piyasasındaki limitleri 10 kat arttırılmıştı.
13:46Bu ne içindi? Likit fonların da bu sistem içerisinde hisselerin işleme kapatılması, hiç kuşkusuz tabii ki nakli olan ihtiyacı daha
13:57da arttırmıştı.
13:58Bunların bir an evvel tasfiye de öncelikli olarak ayrılması, mutabakatın stopajlarını kesilerek hızlıca fon sahiplerinin ödenmesi gerekiyordu.
14:08Asıl zaten insanlarda soru işareti yaratan, benim likit fonum var, neden ben paramı alamıyorum oldu.
14:16Doğal olarak, buradaki tek neden bana göre temeritin oluşması, karşılığının arkasından gelememesi, sistem limitlerinin dolması neticesinde de ödemelerin yapılamaz noktaya
14:28gelmesi.
14:29Peki sayın hocam, şimdi tasfiye edinince yatırımcının aklına doğal olarak siz de belirttiniz, paramı ne zaman ve ne kadar geri
14:37alacağım sorusu geliyor, kuşkusuz.
14:40Burada süreç nasıl işleyecek sizce?
14:43Şimdi bu bir hak kaybı değil, bu bir değer kaybıdır.
14:46Hak kaybı nedir? Hukuki bir güvenceniz var.
14:49Nedir? Sizin almış olduğunuz pay, hem portföy yönetim şirketindeki hesabınızda, hem Takas Bank'ta, hem de Merkezi Kayıt Kuruluşu'nda sizin
14:57adınıza kayıtlıdır.
14:59O portföy şirketinin altında.
15:01Dolayısıyla burada sizin bir pay hakkınız var mı?
15:05Evet, var fondan kaynaklı.
15:08Ancak bir diğer hakkınız ise değer.
15:12Şimdi bu değer piyasa riskidir, piyasa fiyatlamasıdır.
15:16Sizin almış olduğunuz fond, örnek veriyorum, siz bunu 100 liradan aldıysanız, şu anki o fonun birim değeri 10 liraya ya
15:27da 12 liraya düşmüş olabilir.
15:28Çünkü içindeki menkul kıymetlerin değerine bağlı olarak, son pay değerlerinde artış ve azalışları görürüz.
15:37Yüzdesel anlamda da, rakamsal anlamda da.
15:39Burada bir kayıp var mı? Yani piyasa riski anlamında var mı?
15:43Zaten yatırımcıları asıl çıldırtan ya da çok üzen, parasını alamayacağından değil, çok daha çok çok, beklentilerin çok altında alabileceğine dair
15:55korkular.
15:55Yani diyelim ki 50 bin liralık bir fon aldıysa, şu anda bunun değerinin 5 bin liralar seviyesine ilmesi ve aradaki
16:0545 bin liralık farkın ne şekilde yok olan farkın ne şekilde ödeneceğini bilinmemez diye.
16:13Buna da açıklık getirelim.
16:14Tıpkı borsa da olduğu gibi aldığınız hisseden kâr da edebilirsiniz, fiyatı düştüğü için zarar da edebilirsiniz.
16:21Mevcut durum fon içinde geçerlidir.
16:23Ve dolayısıyla ama burada bir anomali durumun söz konusu mu? Evet.
16:29Çünkü içindeki hisse senetlerinde çok ciddi fiyatlamalarda bir bozulma vardı.
16:35Yatırımcının çoğu bunu bilerek ya da bilmeyerek girdi, aldı o fonları.
16:39Ve gelen sorularda hep şunu görüyorum.
16:434 liradan borsada işlem görürken hisse 400 liraya çıktı.
16:47Buna bağlı olarak da benim payım ciddi değer kazandı.
16:51E şimdi bu hisse 10 liraya geri geldi ve benim zararım ne olacak?
16:58Arada çok ciddi bir oynaklık söz konusu.
17:01Bence bugün Sayın Şimşek ve teknik ekibin oturduğunda en önemli konu başlıyor bu.
17:07Evet, tahtalar işleme devam ediyorlar o hisse bazında.
17:12Fakat alıcı yok.
17:13Yani yaklaşık 15-16 tane tabağa yemiş hissenin.
17:18Bugün Porto Yönetim Şirketi tasfiye sürecinde SAS'ta da zararı telafi edemeyecek.
17:24Bekiş parası kalmayacak.
17:26Bunun önüne geçebilmek için borsada da bir takım düzenlemeler gelmesi gerekiyor.
17:31Nedir bu düzenlemeler?
17:33Hisse geri alım programlarının daha da genele yayılması.
17:38Varlık konunun sadece Ziraat Bankası üzerinden değil, diğer piyasa yapıcılar üzerinden piyasaya daha fazla varlığını göstermesi.
17:48Ve bir diğer önemli adım da bu hisselerin bozulan fiyatlamalarıyla birlikte serbest marj uygulaması kısa süreliğine yapılarak piyasa koşulları içerisinde
18:01bozulan fiyatlamaların yeniden sağlıklı bir fiyat sistemine getirilmesi.
18:07Bu fon değerlerini, pay değerlerini arttıracaktır.
18:12Ama bu süreç biraz zaman alacaktır.
18:15Yani 3 aydan 6 aya çıkarılması süreci daha da uzayabilir.
18:20Ama şu olur, özür dilerim, yatırımcı o sürenin sonunda beklediğinden daha iyi bir portföyünü geri alma fırsatını yakalayabilir.
18:30Peki. Sayın Maviş, katkılarınızdan dolayı çok teşekkür ederiz.
18:34Ben teşekkür ederim.
18:37Kıymetli izleyicilerimiz şimdilik veda diyelim.
18:39Saatlerimiz 17.30'u gösterdiğinde iş ve ekonomi büyüteniyle yeniden karşınızda olacağız.