00:00Ang palaya, sili at prutas na hindi makakalain.
00:03Na pwede palang iburo.
00:06Ang ilang prutas na nakasanayan natin kainin ng sariwa
00:09at ilang gulay na sinasama sa ating ulam.
00:12Pwede rin palang maging kakaibang pagkain sa proseso ng pagbuburo.
00:18Ito ang binabalik palikat namin dito.
00:20Blended na yung lasa niya, nandiyan na yung anghangtas, yung medyo matamis po.
00:25May health benefits nga ba ang pagkain dumaan sa pagbuburo?
00:43Dito sa Sulano sa Nueva Vizcaya,
00:45kilalang tindahan ng buro itong pag-aari ng kambal na sina Cheryl at Clarice.
00:50Iba't-ibang prutas na binuro o may bibili rito.
00:52Nagtitinda po kasi kami ng mga prutas sa palengke.
00:56Tapos yung mga mangga po kasi, three days lang po yung parang life ng buwan nila.
01:03Kaya naisip namin na iburo na lang kaya namin to.
01:06Nainggan niya po kami sa ganyang pagkain kasi hilig din po namin.
01:10Hilig po namin yung mga suka-suka.
01:12Iba-ibang suka din po ang trinay po namin.
01:15Ito ba yun na po yung gamit namin ngayon.
01:17Nag-isip po kami ng ibang mga prutas na pwede pang ibabad,
01:20gaya ng mga papaya, singkamas.
01:23Doon na po nagdera-dera yung pagbuburo namin ng mga prutas.
01:27Ang kanilang burong prutas, binabalik-balikan daw dal sa manamis-tamis nitong lasa.
01:31Sarap yan ipulutan.
01:33Tapos panghimagas.
01:34Ilan sa mga paboritong burong prutas na binibisa kanila ang kwapol, sampalok at papaya.
01:39Alam niyo ba, hindi basta nasisira ang pagkain kapag binuburo.
01:42May mga microorganism na sadyang nagbabago sa pagkain.
01:46Habang kumikilo sa mga bakterya o yeast,
01:48napapalitan ng ilan sa mga sangkap nito ang nabubuo ang bagong lasa, amoy at texture.
01:53Dami mong alam, Kuya Kim.
01:55Ngayon umaga, ipapakita ng kambalang kanilang simpleng paraan ng pagbuburo.
02:00Una-muna nilang binalada ng mga prutas.
02:02Sakay ito huhugasan at hiliwa-hiwa.
02:06Susunod nilang tinimpla ang mixture na pagbababara ng mga prutas.
02:10Suka lang po, tapos iluluto yung suka para tumagal po yung buhay niyo.
02:13Ang mga prutas ay ibababa dila rito ng ilang oras.
02:18Ang pagbuburo ay ginagawa raw nila sa gabi.
02:21Kaya kinabukasan, pwede agad to lantakan.
02:24Sumang kami, tapos ito ang binabalik palikan namin dito sa kikambal.
02:29Grunchy pa, tsaka yung suka, halagang matanis.
02:32Akala ninyo sa prutas ng ginagawa ang pagbuburo, bali.
02:36May mga gulay din palang sumasailalim sa ganitong proseso.
02:42Sa mandaluyong, may iba pang gulay na pwede palang iburo.
02:45Ilan sa mga produktong ito ay matatagpuan sa Aling Teresita House of Pickles.
02:50It started with my mother, who is Aling Teresites po.
02:54Magaling siyang gumawa ng mga burong vegetable and fruits.
02:58Noong 2022, I decided na kunin yung idea na pagbuburo ni Aling Teresita.
03:04Kahit na may background na sa pagbuburo na minanapan nila sa paggulang,
03:08mas inaral pa rin na Mary Jean ang pagbuburo o fermentation.
03:11With the help of DOST and DTI who helped me na mas mapaganda, mas mapasarap pa ang aking product.
03:19Noong una, pickled mango lang ang binibenta nila.
03:21Pero nang lumaki ang negosyo bukod sa bangga, naisip na rin nila magburo ng mga gulay.
03:27Ilan dito ang ampalaya?
03:28Parang atsarang papaya din pero mas konting bitter.
03:32Ceiling haba?
03:33At bawang.
03:34Maangahang, konting sweet and tangy po yung lasanya.
03:38Paano nga ba nila binuburo mga gulay na ito?
03:41Ito at pasilip nila sa atin.
03:50Ating sili, aalisan na po natin siya ng tangkay.
03:55At to po natin ugasan is inilipat na po natin siya sa crates.
03:59Dito po natin siya ibuburo ng one to two weeks po.
04:04Ito po yung ating brine solution.
04:06It's combination of salt, water, sugar, and peppercorn.
04:12Kaya tumagal ng isang taon ng kanila mga burong gulay.
04:17Matamis siya tapos may pagkaalat siya konti. Masarap naman talaga siya.
04:23Mas masarap siya i-partner sa kanin.
04:26Blended na yung lasa niya, nandiyan na yung anghangtas, yung medyo matamis po.
04:30Pero ano nga bang nangyayari sa gulay at prutas kung ito'y nabuburo?
04:34At anong pwedeng idulot sa atin?
04:37Sa simpleng paliwanag, ang pagbuburo ay isang proseso kung saan ang prutas o gulay ay sasailalim sa isang tiyak na
04:43paraan ng pagpapapreserva o pagbabago ng lasa at texture.
04:46Yung buro po kasi ay nag-undergo po siya ng proses na tinatawag nating fermentation.
04:53So yung fermentation po ay kung saan meron tayong tinatawag ng microorganisms, katulad po ng bakterya o kaya yeast,
05:01kung saan kinoconvert nila yung mga natural sugars doon sa pagkain.
05:05Nagpoproduce ito ng mga acids o kaya naman ng gas.
05:09Paminsan-minsan nagiging alcohol din ito.
05:11Pero ito ang mas kakaiba.
05:13Sa ilang pagkain, ang fermentation ay hindi lang tungkol sa pagpapatagal ng shelf life.
05:17Pwede rin tungtunawin ang pagkain dahil binabago o binabasag ng microorganisms ang ilang bahagi ng raw ingredients.
05:25Dami mong alam, Kuya Kim!
05:27Beneficial siya sa ating gut health.
05:29Ibang fermented na pagkain may live microorganisms na nakakatulong din sa ating digestion, sa ating gut health.
05:36Pero dapat ay huwag din daw sa sobrahan ayon sa eksperto.
05:40Ang mga fermented na pagkain, pwedeng mataas pa rin siya sa asin, sa asukal.
05:44So kailangan hinay-hinay lang.
05:47Sa pagkain, minsan, ang pagbabago sa paraan ng paghahanda ay nagbibigay ng bagong lasa sa mga sangkap na pamilyar at
05:54nakasanayan na.
05:56Dami mong alam, Kuya Kim!
05:59Yung loob ng kwarto, iba yung amoy, amoy maasim.
06:04Nagkaroon ako ng LVM at medyo naka-affect siya sa pregnancy ko.
06:11Meron ba nito sa bahay niyo?
06:13Hindi na rin siya nadadala sa punas.
06:16May tumubo na talagang mushroom.
06:19Ibig sabihin, matagal na yung molds doon.
06:21Na-develop na into fruiting body.
06:23Ito yung tinatawag natin na kabuti.
06:25Pero bakit ang mga inaamag na pagkain ito pwedeng kainin?
06:31Bago kayo umagin sa kakaisip ng rasyon at solusyon, pag-usapan natin ang parehong halaga at pinsalang dulot ng amag
06:38o molds.
06:44Sunod-sunod ang pagulan itong mga nakarambuan.
06:47Kaya pagkatapos ng baha, ito ang pumulaga sa ilang mga bahay.
06:51Amag.
06:52At kabila na dyan ang bahay ni Laleen.
06:55Yung mga gamit namin ito is more on kahoy.
06:57After a week na nag-stop yung ulan, nagkaroon na ng mga molds yung mga upuan, yung mga carpet, mga
07:06kama.
07:07Pati yung mga gamit namin na nakahang, meron na din.
07:13Pero ang mas naka-alarma sa mother of three na si Lynn, ang hindi raw mawala-walang ubutsi po ng
07:18kanyang mga anak.
07:18Yung pija namin, yung tanong, sabi niya, yung bahay niyo ba old? May mga napapansin ba kayong mga molds?
07:25Doon ako na-curious.
07:27Kaya si Lynn napapost online.
07:30Ang mission natin ngayong umaga, puksain ang amag sa bahay.
07:35Ang amag ay fungi na may long strands na tinatawag na hyphae.
07:39Kapag nagsama-sama ito, nabubuang may psyllium o yung mukhang mabalahibong tumutubo sa iba't ibang mga surfaces.
07:45Dami mong alam, Kuya Kim.
07:47May iba't ibang species at kulay ito na naglalaro mula sa common black at green.
07:52Pati na puti, dilaw, orange at iba pa.
07:55Yung mga puting amag ay kadalasang lumilitaw sa mga nabasang kahoy, pader o damit.
08:00Yung mga kulay green ay nakikita naman natin sa pagkain, tinapay at mga citrus fruit.
08:05Ang mga orange mold naman ay kadalasang nasa slimy spots sa mga basang sulok tulad ng banyo.
08:10Kapag hindi naagapan, dumadami din ito.
08:13Paano nga ba dumarami ang molds?
08:14May maliit kasing spores o conibia ang amag na pwedeng liparin ng hangin at dumapo sa ating gamit o pagkain.
08:21Kumbaga sa halaman, ito yung pinaka seeds.
08:24At ang molds, ito ay microscopic fungi that reproduce through airborne.
08:32Nabubuang amag kapag present sa isang bagay ang moisture, oxygen, nutrients at tamang temperatura lamang.
08:39Ang pinaka-mahalagang factor para mabuang amag ay moisture.
08:44Napansin niyo bang mabilis amagin ang parte ng bahay na basa o humid?
08:47Kung akala ninyo, amag lang yan.
08:49Naku, huwag daw itong ismulin.
08:51Tapag na-inhale yung spores, pwedeng magkaroon ng runny nose, pwedeng mag-sneezing, mag-wissing.
08:59Pero ang amag, hindi lang dumidikit sa balat o nalalanghap.
09:04Pwede rin itong makain.
09:06Naku, alam niyo ba ng amag ay bread lover din tulad natin?
09:10Dahil mataas sa carbohydrates sa nutrients na kailangan ng fungi para lumago.
09:15Ang mga packed bread din ay may sapat ng moisture at mild warmth na gusto ng molds.
09:20Molds are everywhere.
09:22Bago siya mabalot, no?
09:24Possible na mayroon ng spores.
09:26Nag-accumulate na ng moisture.
09:28So, madidevelop at madidevelop na yung tinatawag natin na amag.
09:33Generally na, outpower naman ito ng ating sigmura kung makakain man tayo ng amag, lalo na kung konti lang.
09:40Pero depende sa dami o sensitivity na nakakain.
09:44Pwede ito magdulot ng pagkahilo, pagsusuka o diarrhea.
09:48May ilang amag na gumagawa ng mycotoxins,
09:51isang uri ng delikadong chemical sa pwede maging banta sa food safety ng mga tao.
09:55Nag-iging carcinogenic.
09:57And then, eventually, makaka-epekto din ito sa ating internal organ, including lungs.
10:04Kung ganun, bakit may mga tao kumakain ng pagkain may amag?
10:08Numero uno dyan, ang blue cheese.
10:10May patitikin po ako sa inyo.
10:11Tikman niyo po.
10:14Masarap po.
10:15Masarap?
10:16Ito po yung isang uli ng queso nung ko tawagin na yung blue cheese.
10:19So, punong-punong po siya ng amag.
10:23Ano ang lasa para sa'yo?
10:25Palat.
10:27Sarap.
10:28Sarap?
10:29Ito yung mga amag-amag na yan. Masarap.
10:30May amag pa siya.
10:31Parang ganun may mga bilog-bilog.
10:32Ang ilang cheese gaya ng blue cheese ay sadyang pinapa-amag para sa signature sharp flavor at visible veins.
10:40Ang ilang pang pagkain nilalagyan ng amag ay fermented soy products at cured meats.
10:46Ang nilalabas na enzymes ng molds na dumutulong sa mag-breakdown ng carbohydrates, protein at fats.
10:51Ito rin ang dahilan kaya nagpabago ang texture, amoy, kulay o lasa ng pagkain.
10:55Mayroon kasi tayong tinatawag na beneficial na molds at mayroon ding harmful.
11:01Ito, mga ito ay nabibilang dun sa beneficial molds.
11:04Ginagamit ito for fermentation.
11:07Patunay ng amag, hindi lang naman puro perwisyong atin sa atin.
11:11Minsan may ambag din ang amag.
11:13Kapag mayroon ng amag sa loob ng bahay,
11:16ang kinakailangan lang ay i-control yung moisture.
11:19That is the best, no?
11:21Panatiliin ang kalinisan at kaligtasan sa ating tahanan.
11:25Bago pa amagin ang kalusugan.
12:19PYMEDO
12:20You
