00:21Ito ang panganib na araw-araw na hinaharap ng 10 taong kulang na si Jasmine.
00:32Mag-isa niyang binabaybay ang malawak na baha sakay ng munting bangka.
00:44Isang maling galaw. Maaari siyang makulog sa mahigit 10 palampakang laling ng tubig.
00:54Kaba po.
00:58Minsan po kasi malakas po yung hangin po.
01:01Saka alon.
01:08Nanalangin na lang po.
01:12Pero sa kabila ng takot, pulsigido si Jasmine.
01:16Gagawin niya raw ang lahat makatapos lang sa pag-aaral.
01:26Pagbubutihin po namin yung pag-aaral po para po makapagtapos po kami.
01:30Sayang naman po yung pagod po ng magulang namin.
01:40Hindi po namin alam minsan po kasi may nangyari po talaga sa amin.
01:43Tumaob po talaga kami ng anak kong panganay.
01:45Va!
01:47Ver.
01:51Patapos ako mga tayo.
02:04Agawin niya.
02:09Gagawin!
02:11Popunta tayo ngayon ng Sitio Nabong.
02:13Dati raw may kalsada na may
02:15It's directly on the same site, but because it's empty in the air,
02:20the most important way to come to the site is to be able to reach the bank.
02:26It's very delicate because I can't imagine if young people are going to go to school,
02:34and they don't have a balance of the bank.
02:38So, a little bit of a maling galaw,
02:40it's possible to make-cupsize the bank that we need.
02:48It's like now.
02:50No, Kuya.
02:51Delikado po para sa mga bata ito, no?
02:55Gano po kalalim?
02:56Mga 12 feet po.
02:5912 feet!
03:02Isang sampung taong gulang na si Jasmine Tolentino sa mga residenteng nakatira dito.
03:07Araw-araw, mag-isa niyang binabangka ang baha para makapasok sa paaralan.
03:17Panghapon ang pasok ni Jasmine.
03:20Samantalang pang-umaga naman ang tatlo niyang kapatid.
03:24Kaya, mag-isa na lang siyang namamangka papasok sa hapon.
03:32Mahirap magpunta sa school.
03:35Bakit mahirap magpunta sa school?
03:37Kasi pumula pa po yung babangka, minsan po malakas pa yung alam.
03:41Malalim daw yun ah, yung tubig.
03:43Opo.
03:43So, anong ginagawa mo pagka malikot na yung tubig at yung bangka?
03:49Pagka pumulaan na po kami, didikit po muna kami sa mga dami.
03:53Ha?
03:54Para pumawa.
03:57Ay, nakakatakot nga yun.
03:59Kasi pagka mahangin na,
04:04posible na bumaliktad yung bangka.
04:07Opo.
04:10Nangangamba man ang kanyang ina na si Pinky.
04:13Pero ito lang daw ang tanging paraan para makapasok ang kanyang anak sa eskwela.
04:18Mula lang po sa pananaw niyo kasi kayo po yung nanay.
04:21Edi, araw-araw ba napaalis yung mga bata?
04:25May kasamang ka ba?
04:26Kaba po at saka po.
04:28Panaling na lang po sa taas.
04:29Dasal po ng dasal.
04:30Papunta po, pauhi, galing school.
04:33Ang ikinatatakot ni Pinky
04:35nangyari noong nakaraang taon matapos
04:39Tumaob ang bangkang sinasakyan nila.
04:42Hindi po namin alam minsan po kasi may nangyari po talaga sa amin.
04:45Tumaob po talaga kami ng anak kong panganay.
04:54Mabuti na lang at may ibang kapitbahay na tumulog sa kanila.
05:01Nung nagbangka po kami nila kuya, gumaganan po talaga yung bangka po namin.
05:06Mahirap po kasi pagka po malakas po yung hangin,
05:10mahirap po magbagsay.
05:52Pagkatapos ng klase, muling babagtasin ni Jasmine ang malawak na baha.
05:58Pagkatapos ng klase, muling babagtasin ni Jasmine ang malawak na baha.
06:25Pagkatapos ng klase, muling babagtasin ni Jasmine ang malawak na baha.
06:28This is the situation of the city of Nabong in the barangay Maysulaw, Kalumpit, Bulacan.
06:35If you had seen the house, the house, now it was a lot of water.
06:43It was a lot of water.
06:51It was a lot of water.
07:46It was a lot of water.
07:48Ito po yung CR namin. Ito po kami nagsisir lahat.
07:55Isa pa sa problema ngayon ng pamilya ni Jasmine.
07:59Nito lang na karang linggo, nabutas ang bankang ginagamit ni na Jasmine papasok sa eskwela.
08:05Yung po talaga ma'am nung binigay po talaga ng pastor. Sira po talaga yan ma'am. Kaya lang po
08:09nirepare.
08:10Pero habang tumatagal, mas lalo raw lumaki ang butas ng banka.
08:15Kaya malaking problema ngayon kung paano sila papasok sa susunod na araw.
08:28Para hindi umabsent sa klase, susubukang humiram ni Jasmine ng banka sa kanyang tsahin.
08:35Sa tulong ng kanyang kuya na si John Myrell, labing apat na taong gulang,
08:41dahan-dahan niyang inalalayan si Jasmine pababa gamit ang isang improvised o gawagawang banka.
09:13Kaya lang po talaga ngayon kung paano sila papasok sa kanyang tsuhela.
09:17Bangka, siya.
09:20Talaga, itanggalin ko yung tali ng anak.
09:31Saka'y ka na.
09:34Lahandaan ka na nga.
09:38Tas saka'y mo muna yung balsama ko.
09:45Okay na?
09:47Saka'y mo muna.
09:59Naawa rin po kasi paglalabas sila, wala po silang magamit.
10:04Kundi lang po yung balsang maliit na ginagawa nilang banka.
10:09Kung may kakayan naman po na ano, kung may may tutulong nga ako, sabi nga, tutulungan ko po sila.
10:18Pahit sa ganun lang po, pinapairam na lang po namin pagkakailangan nila.
10:33Kinabukasan, panibagong araw ng eskwela ng mga bata.
10:38Pero ang kanilang ina na si Pinky, biglang nagkasakit.
10:43Kaya ang kanyang asawa na si Reynaldo Muna ang nag-asikaso ng agahan ng pamilya.
10:50Tumulong na rin sa paghahandasin na Jasmine at John Myren.
10:56Isang delata ang kanilang pagsasaluhan bago sila pumasok sa eskwela.
11:22Matapos ang agahan, naghanda na rin ang mga bata sa pagpasok.
11:27Alas 7 ng umaga ang klase ni na John Myren at Gina Lynn na parehong nasa high school.
11:33At ang bunso na si Justin, nasa grade 3.
11:36Tanghali naman ang klase ni Jasmine.
11:44Pero dahil iisang bangka lang ang pwede nilang gamitin,
11:48sabay-sabay na rin aalis ang apat na magkakapatid.
11:57Si John Myren ang nagsisilbing tagasagwan ng kanilang bangka.
12:03Dahil sakay niya ang mga nakababatang kapatid,
12:07maingat niyang minamaniobra ang bangka.
12:23Ako po'y magdadrive, mga kapatid.
12:26Kapatid, ikaw yung parang piloto.
12:30Ako.
12:31Ano yung naalala mo?
12:33Nagtatawag lang po kami.
12:34Kung nawalan kayo ng bangka,
12:36mahirap po.
12:38Bakit mahirap?
12:39Isa lang po yung ginagamit na bangka.
12:44Habang nasa biyahe,
12:46kapansin-pansing,
12:47mahigpit ang kapit ng bunsong si Justin sa bangka.
12:52Kaya sina Jasmine at Gina Lynn,
12:54nakamasid sa kanilang nakababatang kapatid.
13:02Araw-araw,
13:03ito ang kailangang pagdaanan ng magkakapatid
13:06para may pagpatuloy ang kanilang pag-aaral.
13:27Ang kaba dahil po sa binabangka nilang malakas sa ngalon.
13:32Misan pwede ko po sila nayate
13:33dahil nagtatrabaho po ako.
13:36Magkaiwalay po kami ng daan.
13:38Nahihirapan din po dahil
13:39niisip na yung mga bata,
13:41pag-uwi nila,
13:43tapos pagbabangka,
13:45misan nabutang po sila ng ulan.
13:49Makalipas ang halos 30 minutong biyahe,
13:52narating na nila ang daungan ng bangka.
14:06Pero sina John Myrell at Gina Lynn,
14:09kailangan pang maglakad ng mahigit dalawang kilometro
14:13bago marating ang San Miguel National High School.
14:25Nagsimula na rin ang klase ni Justin
14:27sa May Sulaw Elementary School.
14:36Pero si Jasmine,
14:38kailangan munang maghintay hanggang tanghali
14:40para sa pagsisimula ng kanilang klase.
14:43Nag-review na rin ang bata
14:45para sa kanilang class recitation.
14:47Nang makapasok na sa eskwelahan ng mga bata,
14:51inasikaso naman ni Reynaldo,
14:53ang asawa may sakit.
14:57Sobra pong sakit po talaga ng ulo ko.
14:59Parang halo-halo na ni Puyat,
15:01pagod po, ganyan.
15:03Tapos sobra pa pong init.
15:05Kumain ng kunti,
15:07tapos humiga po ulit kasi
15:08para kung pa ako mahilo.
15:10Mabuti na lang,
15:11at may isang residente na papunta sa bayan.
15:14Kaya nakisabay na si Reynaldo
15:16para mabilhan ng gamot ng asawa.
15:18Meron naman pong kunting naitatabing
15:21sakaling mang pumagasalik,
15:22kahit pangyay lang po ng gamot.
15:28Kaya nakalang gamot.
15:43Alas onsina ng umaga,
15:45oras na ng klase ni Jasmine.
15:51So curious ako.
15:53Pag naglalakas ganun ng e-job,
15:55ano yung nang iisip mo
15:56malapit ka nang sa school?
15:57Lalo nang nang po,
15:58batak ba sa risat mo?
16:01Masuyo po.
16:02Dahil?
16:03Kasi kung mga face-to-face po,
16:05ulit.
16:07Ano yung pinakagusto mo
16:08na
16:11ginagawa mo
16:12pagka nasa suingi kamislo?
16:15Pura ka lang po.
16:16Lagaran po,
16:17kasi para po
16:18natutulay po kala eh.
16:20Ayun yung ismo yung kakikinig kay
16:21kong channel?
16:22Apo.
16:48Nang marating namin ang classroom ni Jasmine,
16:51agad na rin nagsimula ang kanilang klase.
16:55Nakausap ko rin ang guru ni Jasmine
16:57na si Teacher Lane.
16:58Alam ni Teacher Lane ang sitwasyon ni Jasmine,
17:00kaya naiintindihan daw niya
17:02kung bakit madalas na umaabsent ang bata.
17:05Marami po dito yung mga estudyante,
17:08hindi lang naman siya eh,
17:09yung nagbabangka.
17:11Napakahirap po para sa kanila yung
17:13araw-araw magbabangka,
17:15hapon,
17:17umaga,
17:18and then
17:19maalong pa,
17:20minsan,
17:21delikado po para sa mga bata.
17:23Pero,
17:23ginagawa pa rin nila,
17:24sinusoong pa rin nila yung
17:26ganong sitwasyon
17:27para lang po makapasok.
17:32Kano'ng pakahirap para sa mga estudyante ninyo?
17:35Sa kanito yung sitwasyon ng student?
17:38Napakahirap po sa kanila
17:39kasi
17:40gustong-gustong nilang mag-aral eh.
17:43Kahit ganun po yung may tubig,
17:45gusto-gusto nilang pumasok.
17:46Kasi po,
17:47syempre po,
17:48inaalala namin yung
17:49kaligtasan ng mga bata.
17:53Naidokumento pa namin noon
17:54ang unti-unting
17:56pagpasok ng tubig
17:57sa loob ng kanilang school compound.
17:59Kaya mga estudyante
18:01na pilitang suungin ang baha
18:03papunta sa kanilang classroom.
18:07Nasa grade 5 na ngayon si Jasmine.
18:10Pangarap daw ng bata
18:11maging isang guro
18:13balang araw.
18:15Para po makatulong po ako
18:17sa mga bata po na
18:18ano po,
18:19katulad ko po.
18:23Pagpatak ng alas 3 ng hapon,
18:27sabay-sabay
18:29nang uuwi
18:29ang apat
18:30na magkakapatid.
18:39Uli silang magbabangka
18:41pauwi sa sityo nabong.
18:58Pagka-uwi,
19:00agad na gumawa ng assignment
19:02si Jasmine.
19:04Kailangan niya raw kasing
19:05makahabon sa mga online task
19:07na ibinigay ng kanyang mga guro.
19:10Pero dahil
19:11isang cellphone lang
19:12ang pinaghahatian
19:13ng magkakapatid,
19:15hirap si Jasmine
19:16tapusin
19:17ang kanyang mga assignment
19:18online.
19:36Doon namin
19:37mas naintindihan
19:38kung bakit ganoon na lang
19:40ang kagustuhan ng bata
19:41na makaipon
19:43at makabili
19:44ng isang cellphone.
19:52Pilang mga na ito?
19:54Puhandred pesos po.
19:56Sa Puhandred pesos,
19:57ilang araw mo yan naipon?
20:00Matagal lang.
20:01Pero hirap daw siyang
20:03makaipon.
20:05Pagka po wala na
20:07pambili po
20:07ng mga gamit po dito,
20:10ginagastos ko po
20:11yung nasabi.
20:12Para po makatulimuan po
20:14sa mga gamit po
20:15na pinibili po dito.
20:21Sa labas ng bahay,
20:23abala naman si Reynaldo
20:24sa pagkukumpuni
20:25ng nasirang bangka.
20:27Umaasa siyang
20:27maisalba ito
20:29kaya isa-isa niyang
20:30tinapalan
20:31ang mga butas
20:31na bahagi.
20:33Ito po,
20:34butas pong bilog.
20:35Kaya po dyan sa gitna na yan.
20:37Ito po may butas dyan.
20:38Dyan po.
20:39Ito po, dito.
20:41Ayan po.
20:42Ayan po.
20:43Ito po.
20:45Kinakailangan na rin
20:46kasi niyang isa-uli
20:47ang hiniram na bangka.
20:49Opo,
20:50kinuha na po ngayon.
20:51Ang problema,
20:52kapos sila
20:53sa pambili
20:53ng mga materyales.
20:55Aabutin daw kasi
20:56ng mahigit
20:57limang libong piso
20:58ang gasto
20:59sa gamit.
21:04Paggaya po yan, ma'am,
21:05kinuha na po yung bangka.
21:06Hindi po namin alam
21:07kung saan kami
21:07manghiram na
21:08ano mo na bangka.
21:18Ang sakripisyo na lang po.
21:21Kit nga naman po kay Rap.
21:24Nakatapos lang po sila.
21:32Hindi porket
21:33yun na yung nakagawian
21:34na matagal na nila
21:35ginagawa,
21:36eh tanggapin na lang natin
21:37na yun lang
21:37na ang solusyon
21:38ay nakasalanay lang
21:39dun sa mismo
21:41yung tinatawag natin na
21:42autonomous adaptation
21:44ng mga community.
21:46Ibig sabihin,
21:46ito yung mga gawain
21:47na ginagawa nila
21:48on their own.
21:49Pero nakikita natin na
21:51there's a security issue,
21:52there's a safety issue,
21:54there's a learning issue,
21:56at dapat
21:57kaitingin
21:57at kailangan din
21:58ang mag-shift
21:59ng framing
22:01ang ating pamahalaan
22:03kung paano ba natin
22:04tutugunan ang problema
22:05ng tumbahat,
22:06ang problema ng edukasyon
22:07sa ating mga kabataan.
22:09Sa kabila ng hirap
22:11at sakripisyo
22:12na ginagawa ni Jasmine
22:13at ng kanyang mga kapatid,
22:20hindi raw sila susuko.
22:25Pagbubutihin po namin
22:27yung pag-aaral po
22:28para po makapagtapos po kami.
22:29Sayang naman po
22:30yung pagod po
22:31ng magulang namin.
22:38Sa munting bankang ito,
22:41nakasakay
22:41ang malalaking pangarap
22:43ni Jasmine
22:43at ng kanyang mga kapatid.
22:50Pangarap na makapagtapos
22:52sa pag-aaral,
22:53pangarap na magkaroon
22:54ng mas magandang bukas.
22:57Pero hindi dapat
22:58sa kanilang tapang
23:00at sakripisyo lang
23:01nakasalalay
23:01ang kanilang pangarap.
23:04Dahil walang bata
23:05ang dapat manganib
23:06o maghira
23:07para lang makapag-aaral
23:09dahil ang edukasyon
23:11ay karapatan
23:12at tungkulin
23:13ng lahat
23:14na tiyaking walang batang
23:15may iiwan.
23:18Hanggang sa susunod na sabado,
23:20ako si Maki Pulido
23:21at ito ang
23:22Reporter's Notebook.
