- 50 dakika önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:01Merhaba ben Mehlika İzanoğlu, ART TV, Antalya World TV'den sizlere selamlar.
00:08Bugün eğitim dosyası programımızın konuğu çok özel.
00:13Benim çok sevdiğim öğrencim, İlli Emniyet Müdürü Emnisi Caner Çiçek.
00:18Hoş geldin canım.
00:20Hoş bulduk hocam. Ben de yıllar sonra sizin bir öğrenciz olarak burada sizinle böyle karşılıklı bir programda olmaktan çok mutlu
00:27oldum.
00:28İyi ki varsınız hocam.
00:30Yani biz öğretmenlerin en büyük gurur kaynağı sizlersiniz.
00:34Sağ olun hocam.
00:34Böyle güzel tahtıllarla geldiğiniz vakit böyle bayılıyorum. Çok güzel bir şey.
00:39Emeğiniz hakkında ödenmez gerçekten. Allah da razı olsun sizlerden, bütün hocalarından.
00:45Bugünlere ulaştık sayeniz hocam.
00:47Çok şükür. Sizler de güzel çocuklardınız. Biz sadece azıcık dokunduk diye düşünüyorum.
00:52Tebrik ediyorum seni.
00:53Çok sağ olun hocam.
00:54Şimdi sevgili Caner Çiçek tanıyalım mı?
00:57Hocam ben 2001 yılında polis akademisinden mezun olduktan sonra sırasıyla Antalya, Kars, Tekirdağ, Ankara, Antalya, Balıkesir tekrar Antalya'da görev yaptım.
01:10Genel itibariyle de hep adli birimlerde çalıştım.
01:12Şu anda da il emniyet müdürü yansı olarak, ikinci sınıf emniyet müdürü rütbesiyle siber suçlarla mücadele şube müdürlüğünden ve Kemer
01:19ilçesinden sorumlu olarak çalışmaktayım.
01:22Çok iyi. Tebrik ederim.
01:23Sağ olun.
01:24Hoş geldin tekrar Antalya'ya.
01:25Hoş bulduk.
01:26Evet şimdi sevgili Caner'cığım senin konun, biz velileri, anneleri, babaları çok ilgilendiren, toplumu çok ilgilendiren bir konu.
01:37Siber suç ne?
01:39Hocam şöyle anlatayım, siber suçlar yani bilişim suçları bilgisayar, akıllı telefon, tablet gibi dijital sistemler veya internet ortamında yapılan bütün
01:54yasa dışı faaliyetlerdir.
01:55Bunlar arasında hakaretler olabilir, çocuk istismarı olabilir, yasa dışı bahis olabilir, dolandırıcılık hakaret konuları olabilir.
02:04Bunların hepsine biz siber suçlar diye tabirde bulunuyoruz.
02:09Sahte web sistemi kullanarak, insanlar kandırılarak dolandırılma özellikle çok fazla karşımıza çıkan konular olabiliyor.
02:18Çocuk istismarı olabiliyor.
02:20Yaşı küçük işte çocuklarımızı bir şekilde tuzaklarına düşünerek onlardan cinsel anlamda istismar etmek suretiyle faydalanmaya çalışanlar,
02:29şantaj olarak bunu kullanmaya çalışan suçlular karşımıza çıkıyor hocam.
02:35Şimdi peki Cerah'cığım burada anneye babaya biz büyüklere nasıl bir görev düşüyor?
02:40Hatta bizim için de bu tehlike aslında bilmiyoruz çünkü.
02:43Evet şimdi özellikle çocuklar için şöyle bir şeyde biz velilere, aileye şöyle bir şey tavsiyelerde bulunuyoruz.
02:52Çocuklarının internet kullanımını kontrol altında tutmaya çalışmak en büyük şey başta.
02:58Çünkü bazen odaya kapanıyorlar ve saatlerce o bilgisayar başında ya da cep telefonunda, tablette vakit geçiriyorlar.
03:07Ama anne baba eğer çocuklarının hangi sitelerde gezdiğini, hangi dijital platformlarda videolar ne bileyim işte ne bileyim oyunlarda vakit geçirdiğini
03:19bilmesi gerekiyor.
03:20Ve buna da belli bir kısıtlama getirmesi gerekiyor.
03:24Özellikle internet kullanımlarını belli saat aralıklarına verebilirler.
03:29Bununla da ilgili kendisi de telefonlarına yükleyecek programlar mevcut.
03:33Atıyorum işte akşam saat 10'un arasında interneti kullanabilir, diğer saatlerde kullanamaz diye kısıtlamalar getiren programlar mevcut.
03:42Çok iyi.
03:43Dediğim gibi öncelikle anne babanın çocuklarının internet ortamında nerelerde gezdiklerine, neler yaptıklarına dikkat etmeleri gerekiyor.
03:52Şimdi bu nereler derken bu nereleri de bir açalım aslında sevgili Caner.
03:58Yani anne baba bu konuda çok bilinçli olmayabilir ama mesela hani şu şu şu siteler tehlikeli gibi bu anne babalara
04:07yönelik bir uyarı var mı?
04:09Şimdi zaman zaman devletimiz tarafından bazı sosyal mecralara kısıtlamalar getiriliyor.
04:16Bundaki amaç da artık bu siteler amacının dışına çıkarak işte insanlara çocuklara özellikle farklı amaçla yaklaştıklarını ve kötü emeller için
04:27kullanabileceklerini gösterdiği için devlet böyle bir önlemler alınıyor.
04:31Bunları takip edebilirler.
04:32Şimdi isim vermek istemiyorum ama çok meşhur platformlarda da bir sürü videolar yayınlanabiliyor.
04:38Yani genel itibariyle de yabancı menşeili şirketlerin platformları olduğu için bazen kısıtlama yapılamayabiliyor.
04:48Devletimiz dediğim gibi önlem anlamak için yapabiliyor ama genel anlamda yayınlarına devam ettikleri zaman bu gençlerde özellikle etkileşime neden olabiliyor.
04:59Mesela örnek vereyim suça teşvik eden video oyunları var mesela.
05:03Şimdi bunlara müdahale etmesi gerekiyor anne babanın.
05:09Yani bunu oynatmamaları gerekiyor.
05:10Ya da işte sürekli video yayınlarını izlememelerini sağlamaları gerekiyor.
05:16Biraz kısıtlamaları gerekiyor bu anlamda.
05:19Yoksa karşılarına internet ortamında her zaman her şey çıkabiliyor.
05:23O zaman biz anne ve babalara gerçekten bununla ilgili bir daha açıklayıcı böyle güzel programlar yapılıp bilgilendirilme yapılsa.
05:34Şöyle söyleyeyim hocam bizim Siberay diye bir birimimiz var.
05:38Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanı Ankara'dan yönetiliyor bu site.
05:42Bu sitede dolandırıcıdan başta olmak üzere nasıl güvenli bir internet ortamında yaşanabilir onunla uygulanabilir şeklinde açıklamaları mevcut.
05:51Yani insanlarımız Siberay yazdıkları zaman internette bizim daire başkanlığımızın birimine ulaşıp burada ihbarda da bulunabilirler.
06:01Artı eğitici videoları ya da orada yapılması gereken açıklamalar var.
06:06Dolandırıcı konulanda nelere dikkat edilmesi gerekiyor gibi bu açıklamalar rahatlıkla ulaşabilirler.
06:12Güzel yani böyle bir eğitim programlarımız var.
06:15O zaman lütfen herkes bütün anne babalar bu konuya dikkat etsinler.
06:20Peki şimdi Caner'cim bu bahis sitelerinde oyun oynamak suç mu?
06:26Cezası nedir?
06:27Evet hocam maalesef şu anda gündemimiz Türkiye olarak yasadışı bahis biraz dikkat çekiyor.
06:34Bununla da ilgili hem İçişleri Bakanımızın hem Adalet Bakanımızın açıklamalarını duymuşsunuzdur, dinlemişsinizdir.
06:41Şimdi ülkemizde bahis oynanması devletimizden anılacak lisanslarla yapılabiliyor.
06:49Onun dışında yurt dışı özellikle menşeili sitelerden bunu oynanması suç.
06:54Bu bir idari cezayı gerektiriyor.
06:57Oynatanlar için ise 3 yıla 5 yıla arası hapis cezası mevcut.
07:02Ama oynayanlara da 103 bin liradan 412 bin liraya kadar idari para cezası uyguluyoruz hocam.
07:11Oynanması da suç yani.
07:12Suç.
07:13Evet.
07:13Peki nasıl yakalıyorsunuz bunları?
07:15Şimdi tabi ki bu sitelere bir şekilde para aktarımları söz konusu.
07:21Evet.
07:21Ödeme yöntemleri var.
07:22İşte bankacılık olabilir ya da dijital platformlardan ödeme sistemleri üzerinden takiplerimizi yapıyoruz.
07:28Polisiye taktiklerimizi kullanarak elimizden geldiğince yakalamaya ve müdahale etmeye çalışıyoruz hocam.
07:32Peki şimdi bunun bir yaşı yok mu Caner?
07:35Yani gerçekten çok küçük çocuklar da bu işlere bir daldı.
07:38Maalesef ki hocam internet ortamında işte belli sitelerde işte 18 yaşından büyüyüm diye bir buton var ona bastığınız anında bile
07:45her şekilde bir bilgiye ya da başka bir video ona buna ulaşabiliyorsunuz.
07:50Bu anlamda da işte yine kanun hazırlığı mevcut.
07:56Özellikle mesela Twitter'da daha doğrusu X oldu.
08:00X'e yapılan bazı hakaretlerin önüne geçebilmek için artık kullanıcı gerçek kimliğiyle nasıl bir otele gittiğiniz zaman kaldığınız zaman interneti
08:10kullanacağınız zaman TC kimlik numaranızı ve oda numaranızı girmeniz gerekiyorsa
08:14aynı şekilde bazı platformlarda da bu şekilde giriş yapılması istenecek zorunlu olacak.
08:21Bu da birçok suçun bize göre önüne geçeceğini düşünüyoruz.
08:24Çünkü isim verdik ama işte X platformda, Instagram'da, Facebook'ta da sadece işte hakaret tehdit konuları değil kaçakçılık faaliyetleri yapılabiliyor.
08:34Atıyorum buna uyuşturucu kaçakçılığı yapılabiliyor, sigara kaçakçılığı yapılabiliyor, silah kaçakçılığı yapılabiliyor.
08:40Bunların sitelerini yapabiliyorlar.
08:43Şimdi tabii ki biz bunları gördüğümüz zaman müdahale ediyoruz.
08:46İşte o siteyi, alt siteyi kapattırıyoruz ya da sitenin kurucusuna ya da bunu satan kişiye işlem yapıyoruz, yakalıyoruz bir şekilde.
08:53Biz siber suçları olarak önleme faaliyeti de yapıyoruz hocam.
08:56Sanal devreye diyoruz biz buna.
08:59Bizim görevli arkadaşlarımız 7 gün 24 saat esasına göre internet ortamında bütün platformlar ellerinden geldiğini takip ediyorlar.
09:06Çok iyi.
09:07Bu şekilde de suçla bağlantılı olduğunu değerlendirdiğimiz konuları biz raporluyoruz ve ilgili birimine atıyorum uyuşturucuyla ilgili bir konuysa narkotik şube
09:18müdürlüğüne gönderiyoruz.
09:20İşte terörle ilgili ise terör şubemize gönderiyoruz.
09:22Kaçakçılığı ise kom şubemize gönderiyoruz.
09:24Bu şekilde diğer birimleri de bakın internette böyle konular var biz de bunları tespit ettik buyurun işlemini yapın diyoruz.
09:32Onlara da o anlamda destek sağlıyoruz.
09:34Çok iyi. Bu güzel bir önlem aslında.
09:38Peki internet ortamında dolandırılıyoruz ya ne yapmamız lazım?
09:44Hocam öncelikle bankacılık uygulamaları başta olmak üzere ya da kişisel sosyal medya hesaplarıyla ilgili olarak uzun karakterli şifrelemeler çok önemli.
09:57Basit olmamalı yani insanların aklına çabuk gelebilecek doğum tarihi gibi ya da özel bir günmüş gibi bu tarzdaki şifrelerden ziyade
10:05içerisinde değişik karakterlerin olacağı, büyük küçük harflerin olacağı en az 12-14 karakterden oluşan birincisi şifreleme yapmalı gerekiyor.
10:14İkincisi özellikle yaz döneminde tabi insanlar tatile çıkmak istiyor.
10:19İnternette işte Antalya otelleri işte ne bileyim İstanbul otelleri gibi bir şeyler yazdıkları zaman Google'da ya da arama motorlarında karşılarına
10:28hemen siteler çıkıyor.
10:29Ve bunları tıklayarak işte rezervasyon yapmaya çalışıyorlar.
10:33Öncelikle tavsiyem insanlarımızın bu rezervasyonları bilindik, herkesin bildiği tüm Türkiye'de bu şekilde iş yapan firmalar üzerinden genellikle bunu yapmaları önceliğimiz
10:46bu.
10:46İkincisi bu da olmayabilir.
10:48Mesela bilindik bir firmanın önüne bir farklı bir karakter koyup aynıymış gibi logosunu kullanarak bunun sahte sitesinde yapabilirler.
10:58O yüzden de girdikleri sitenin özellikle uzantısını teyit etsinler insanlarımız, baksınlar vatandaşlarımız.
11:06Eğer yine akıllarında bir şey varsa yani biz şunu diyoruz kullanıcı aslında hata yapıyor.
11:14Şimdi sahte sitede dediğim gibi bunu gördüğü zaman zaten onu dolandıramazlar yani vatandaşı dolandıramazlar.
11:21Ama dikkat etmiyoruz bir de biliyorsunuz bu arama motorlarında sponsorlu reklam denilen bir şey var.
11:26Ücretini ödediğiniz zaman ilk sıraya sizi koyabiliyor ve sahte amaçla yapılan siteler de bunu çok sıklıkla kullanabiliyor.
11:33O yüzden dediğim gibi öncelikle bu URL uzantılarını bir kontrol etsinler.
11:38Eğer hala da şey yoksa bu sefer o tatil yapmak istedikleri yerlerinde işte telefonla irtibata geçerek teyit almaya çalışsınlar.
11:48Yani böyle böyle bir rezervasyon yapacağım işte arama motorunda isminizi gördüm doğru mudur değil midir gibi teyit amaçlı şeyleri yapmaları
11:58gerekiyor.
11:59Artı mesela bir piyasa fiyatı var değil mi hocam?
12:04Yani bir telefonun olsun bir otel odasının kiralanması olsun bir aracın satın alınması olsun.
12:09Şimdi bakıyorsunuz siteye giriyorsunuz bir milyonluk bir ürün yüz lira yüz bin lira daha doğrusu.
12:17Şimdi buna düşünmek lazım yani niye bu kadar normalde muadilleri bu fiyat ama yüz bin lira işte buna kanmamak lazım.
12:26Çünkü bu kadar arada afaki farklar yarı fiyatı üçte biri fiyatı olamaz.
12:31O yüzden de aşağı yukarı bedelleri de araştırdıkları zaman aralarındaki fark olanlar da muhtemel bir dolandırıcılık olayı olabilir diye düşünmeleri
12:40gerekiyor.
12:41Evet.
12:43Artı mesela işte özellikle karşılaştığımız telefon dolandırıcılıkları var biliyorsunuz.
12:49Genellikle de yaşlı insanlarımızı hedef alıyorlar.
12:52Çünkü insanların adı işte teröre karıştı şuna karıştı buna karıştı gibilerinden söylemlerde bulunarak kandırılıyorlar.
13:01Özellikle şunu altın çizerek belirtiyorum ki devlet daha doğrusu kamu olarak polis, asker, savcı asla bir soruşturma ile ilgili vatandaştan
13:12para talep etmez hocam.
13:14Yani bunu vatandaşımızın kesinlikle bilmesi lazım.
13:19Bu şekilde kendilerine gelen taleplere de kanmamaları lazım.
13:22Şimdi Cerrah'cığım bugün benim başıma bu geldi.
13:25Evet.
13:25Çok enteresan siber suçlar konum.
13:28Birisi beni aradı.
13:30Arkadan o sizin emniyetin o şey telsiz sesleri falan geliyor.
13:37Mehrikazan Hanım evet dedim.
13:39Televizyonun açık galiba dedi kapatın dedi.
13:42Kapattırdı.
13:43Ben de kapattım bir borçluğum at geldi.
13:46Sizin kimliğiniz kayboldu mu hiç dedi.
13:48Hayır hiç kaybolmadı dedim.
13:50Ama dedi dün hücreye bir basıldı.
13:53Sizin kimliğiniz orada çıktı.
13:55Ve sizin adınıza işlenmiş bir sürü de suç dosyaları var dedi.
14:00Şu anda dedim ki bugün ben bu konuyu işliyorum.
14:04Sanırım böyle bir sınava tabi tutuyorum.
14:07Benim yaptığımı mı düşünüyorsun yoksa?
14:10Yok ama önce emniyet deyince acaba Cener mi arıyor dedim ama sonra olay farklı gelişti.
14:16Dedim ki benim oğlum orada il emniyet müdür yardımcısı dedim.
14:19Eğer ben suçluysam o kelepçe ilk önce o takar beni götürür.
14:24Ben şimdi hemen oraya arayayım dost baksın dedim.
14:28Hemen arayayım dedim pat kapattı bir daha yok.
14:31Yani gerçekten çok inandırıcılar.
14:34Evet yani genel itibariyle bu telsiz sesini insanlar işte polis olduklarına inandırmaya çalışmak için kullanıyorlar.
14:42Gerçekten öyle.
14:43Az önce bahsettiğim gibi yani şimdi böyle bir iddiası varsa işte hücre evinde kimliğiniz çıktıysa
14:48biz bu şekilde çalışmıyoruz.
14:50Jandarma, asker, polis olarak.
14:52Emniyet böyle aramıyor zaten değil mi?
14:54Biz aramıyorsunuz.
14:54Sadece basit konularda ifadenize başvuru olacağı zaman saat ve gün vererek işte şuraya gelin, şu karakola gelin, şu şubeye gelin
15:04tarzında bir talepte bulunuyoruz.
15:07Bu ayrı.
15:08Bunu da tekrardan atıyorum.
15:10Fatih Karakolu'ndan çağrıldınız.
15:12Girin hemen polis merkezi, şey Fatih polis merkezi.
15:15Zaten irtibat numarası mevcut internette.
15:17Arayıp beni böyle böyle çağırdınız mı diye teyit edebilirsiniz.
15:21Yani bu bütün herkes için geçerli.
15:24Onun haricinde gerçekten bir suça karışmış olduğunuz zaman polis ekibi olarak, jandarma ekibi olarak eve gidip, iş yerine gidip yakalama
15:33diyoruz.
15:33Bunu yakalayıp getirip adli işlemini savcılarımızdan aldığımız talimat doğrultusunda yapıyoruz.
15:39Buradaki amaç da sizi işte tedirgin edip, korkutup, işte bundan sonra da işte soruşturmayı kapatabiliriz.
15:46İşte ama işte atıyorum yüz bin lira, bir milyon lira, beş milyon lira artık meblağ ne isteyeceklerse bir talepte bulunacaklardı.
15:54Tabii.
15:54Allah'tan bugün böyle bir programımız vardı.
15:57Zaten beni de tanıyorsunuz.
16:00Bu şekilde önüne geçmiş olmuştunuz.
16:02Ama birçok maalesef insanımız mağdur ediliyor bu anlamda.
16:07Tekrardan altını çizerek belirtiyorum.
16:09Polis, asker, savcılık makamları kesinlikle ve kesinlikle soruşturma yapıyoruz.
16:15Ama bize bu kadar para vereceksiniz tarzında bir talepte bulunmayız hocam.
16:19Anladım.
16:20Yani en azından şimdi bugün bana söylendiği gibi işte aklınız hücreye basıldı, orada kimliğiniz var diye bir açıklama da gelmez
16:29sanırım.
16:29Tabii ki.
16:30İfadeniz gerekiyor, uyurun denir.
16:32Detayını telefonda genellikle söylemeyiz.
16:35Detay yok sizde.
16:37Gelin yüz yüze anlatacağız deriz.
16:40Ve geldiğiniz zaman da işte aklınıza bir suçlama varsa böyle bir suçlamanız var.
16:44Tabii her zaman da eve gidip yakalamada yapmayabiliyoruz.
16:47Telefonla da çağrılabiliyor.
16:49Hakkınızda bir şikayet vardır.
16:51Deriz ki aklınıza bir şikayet var.
16:53Buyurun gelin polis merkezine, şubeye.
16:56Bununla ilgili ifadetize başvuracağız deriz.
16:58Geldiğiniz zaman da konunun detayını orada size izah ederiz, anlatırız.
17:01Ona göre de işleminizi yaparız.
17:03Bu şekilde süreç devam eder.
17:05Şimdi Canerciğim bir duyumum da mesela bizim gençlerimiz çok kolay aldatılabiliyor ya.
17:11İşte bir cep telefonu veya hesaba, işte benim hesap kilitli senin hesabına para aktarılsın diye izin alıyorlar.
17:19Para geliyor.
17:20Sonra o parayı çekiyorlar.
17:22O çocuğu bir şekilde de besliyorlar.
17:24Yani biz bu çocuklarımızı bu kandırılmadan nasıl kurtaracağız?
17:29Gerçekten çok kolay kandırılıyoruz.
17:31Şimdi hocam şöyle bir gerçek var.
17:34Özellikle çalışmayan genç nüfusun kişisel bilgileriyle onlara bankalardan hesap açtırıyorlar.
17:42Bu hesapları da genel itibariyle ya dolandırıcılık suçlarında ya da bu yasa dışı bahis suçlarında kiralayarak kullanıyorlar.
17:51Karşılığında da aylık olarak bu hesap sahibine belli bir ücret ödüyorlar.
17:56Ama bu olay ortaya çıktığı zaman yasa dışı bahis oynatan ya da dolandırıcılık yapan şahıs hangi cezayı alıyorsa hesabını kiraya
18:06veren hesapçı dediğimiz o genç de aynı cezayı alıyor aslına bakarsanız.
18:12Ama bunu gençlerimiz dediğim gibi pek bilmediklerinden bundan kaynaklı olarak bu yöntemi maalesef yapıyorlar.
18:20Ta ki bizim operasyonumuza yakalamamıza kadar o zaman tabii ki çok pişman oluyorlar.
18:25Ama bu şekilde şahsi hesaplarını, bilgilerini, banka uygulamalarını, kendi aldıkları hatları, telefon hatlarını başkasının kullanımına sunmamaları gerekiyor.
18:39Bunun bir suç olduğunu da bilmeleri gerekiyor.
18:41Az önce bahsettiğim Siberay birimindeki internet sitesinde bunun suç olduğu, karşılığının cezasında olduğu orada da dediğim gibi yine belirtiliyor hocam.
18:52Şimdi o zaman Canerciğim biz gerçekten ben gene anne babadan gidiyorum.
18:57Yani bu toplumun esas eğitim birimi ailede anne babayla başlıyor.
19:04Anne baba bizde ilkokul çocuklarına kadar hani çok kavrayıcı çocukları hakikaten bir kartal gibi olunuyor.
19:14Ama sonrasında yavaş yavaş çocuklarını bir salıyoruz.
19:19Evet.
19:19Çocuklar salınıyor.
19:21İşte oralarda da o tehlikeler başlıyor.
19:23Evet hocam.
19:23İşte anneye babaya biz bunu nasıl anlatacağız?
19:26Anne baba ne yapsın?
19:28Bırakmamalı mı?
19:29Hocam aileye düşen gerçekten burada çok önemli görev var.
19:33Öncelikle çocukların da kesinlikle ilgilenmeleri gerekiyor.
19:37Evet.
19:37Ben daha önce narkotik birimde de çalıştım.
19:40Şöyle bir tavsiyede bulunuyordum aileye.
19:43Ailelere, vatandaşlara, velilere.
19:46Çocuğunuz okuldan geldiğinde ya da dışarıdan geldiğinde bir sarılın.
19:50Bir öpün, koklayın.
19:52Değil mi?
19:53Neden?
19:53En basiti hem sevginizi gösteriyorsunuz, ona olan ilginizi gösteriyorsunuz, alakanızı gösteriyorsunuz.
19:59Belki o sırada örnek veriyorum sigara kokusu alacaksınız.
20:03Değil mi?
20:04Doğru.
20:04Bu bir mesela takip gibi de ortaya çıkıyor.
20:08Az önce de söylemiştim.
20:10Yani özellikle mesela internet ortamlarında nerelerde ne yaptıklarını izlemeleri gerekiyor.
20:18Arada sırada o kapandıkları odaya bir girmeleri gerekiyor.
20:22Odadan çıkıp işte aile ortamında sohbet etmeye ya da beraber bir aktivasyonu yapmaya,
20:29işte sinema izleme gibi ya da kitap okuma gibi bazı şeyleri yapmaları gerekiyor.
20:35Kısacası ilgi ve alakalarını eksik etmemeleri gerekiyor.
20:39Şimdi tabii iş hayatı dolayısıyla yoğunluktan kaynaklı.
20:45İşte yoruluyorsunuz, eve geliyorsunuz, bir şey yapmak, ev işleriydi, oydu buydu derken aman çocuklarla mı uğraşacağım diyebiliyor anne baba.
20:53Ama maalesef bunu yaptıkları zaman da işte suça karışabiliyorlar ya da suç ağının içerisine düşebiliyorlar, mağdur olabiliyorlar.
21:02O yüzden de her gün mutlaka en az 1-2 saatlerini çocuklarla ilgili alakalı bir şekilde geçirmeleri, kaliteli zaman geçirmeleri
21:11gerektiğini düşünüyorum.
21:12O zaman akşam aktiviteleri diyeceğiz anneye babaya.
21:15Tabii ki yani iş hayatına kaynaklı.
21:17Hatta o yemek hazırlanıyor kendi, herkes kendi de düşeni yapabilmeli, annenin yükü de azaltılmalı.
21:22Ama o paylaştıkça o ailenin ahengi de yükseliyor.
21:27Kesinlikle.
21:28O zaman çocuk tek başına odasına gitmeyecek.
21:30Evet aynen öyle.
21:32Beraber vakit geçirdikçe o ortamdan uzaklaşacak.
21:36Tabii ki şimdi internet ya da dijital teknoloji bizim hayatımızı kolaylaştırıyor.
21:41Ve bunun için bulunan bir durum söz konusu.
21:46Ama hem hayatımızı kolaylaştırdığı gibi bizi mağdur da edebiliyor.
21:52O yüzden bu dengeyi iyi sağlamak lazım.
21:54Dediğim gibi saydığımız önlemleri alarak hem kendilerinin mağdur olmalarını, hem çocuklarının bu tuzaklara düşmemelerini sağlamak amacıyla bunu kontrol altında tutmaları
22:05gerekiyor.
22:05Dediğim gibi o odaya girilmeli.
22:07Beraber de belki internet ortamında ne izliyorsa oğlum, kızım ben de izleyeyim oturayım.
22:13Tabii ki.
22:14Ne izliyor onunla birlikte yapabilirim bunu.
22:17O anlamda gerçekten çocuğun tehlikeli bir mecrada mı gezdiği, şimdi tedirgin de olabilir odaya girdiğiniz zaman tedirginlik varsa muhtemelen bilmek
22:29istemeyeceğiniz, öğrenmek istemeyeceğiniz bir yerde o dolaşıyor o sırada.
22:33O anlamda da bunu tespit etmiş olursunuz.
22:36O yüzden dediğim gibi bu mecralarda kontrolü elden bırakmamak gerekiyor anne baba olarak.
22:43Evde bir de aslında kurallar zinciri olup da bu televizyonlara, telefonlara yani özel kilitler yapıyor.
22:50Evet.
22:52Anne baba da yapıyor ama aslında bu olmaması lazım.
22:55Evet.
22:56Herkes birbirine erişebilmeli.
22:57Tamam özel hayatları o ayrı ama şimdi öyle bir şifre yapıyor ki çocuk yatıyor bilgisayara giremiyorsun.
23:04Nerede ne yaptığını göremiyorsun.
23:06Şimdi bunu baştan itibaren, ilk baştan itibaren eğer bu kuralları koyarlarsa bunun önüne geçebilirler.
23:15Hala geç değil, konuşarak, ikna ederek bir şekilde o bilgisayara, telefona anne babanın ulaşabileceğini düşünüyorum.
23:23Tabii ki ergenlik döneminde bazen fevri olabiliyorlar, anne babadan kopma olabiliyor.
23:29Kırarak, dökerek, bağırarak, çağırarak, döverek değil benim demek istediğim.
23:34En tehlikeli an.
23:35Kesinlikle, zaten bunu yaparsanız ergenlik dönemindeyken çocuğu tamamen kaybedebilir anne baba.
23:42O yüzden daha böyle ikna edici, yapıcı konuşmalarla bunun niçin böyle olması gerektiğini anlatarak,
23:48onun da tabii ki fikrini alarak ortak bir noktada buluşabileceğini düşünüyorum anne ile babayla çocuklar arasında.
23:55Tamam, şimdi baba Cener Çiçek.
23:58Evet.
23:58Hadi bakalım.
23:59Oğlunu 17 yaşında.
24:01Evet.
24:01Ne yapıyorsun Cener'ciğim?
24:03Ben de elimden geldiğince odasına girip onunla birlikte işte internet ortamında ne yaptığını takip etmeye çalışıyorum.
24:09Evet.
24:09Yapmaya çalışıyorum.
24:11Bir de kızım var 12 yaşında.
24:13Maşallah.
24:14Sağ olun hocam.
24:15Onun mesela internet kısıtlaması var.
24:18İşte belli bir saatte internete giremiyor.
24:21Çok iyi.
24:21Bir saat internette zaman geçirmesine izin veriyoruz.
24:25Ondan sonra kısıtlama geldiği için de kullanamıyor.
24:29Ondan sonra işte televizyonda da uygulamalardan girmesine engelliyoruz.
24:33Başka bir aktivite yapmasını gerektiğiniz.
24:36Spora teşvik etmeye çalışıyoruz.
24:38Çok iyi.
24:38İşte kurslara göndererek.
24:40Çok iyi.
24:40Biraz daha bu ortamdan uzak durması.
24:43Tabii ki dediğim gibi okul hayatında da bu lazım.
24:46İş hayatını uzara kullanıyoruz.
24:47Tabii ki her zaman lazım.
24:48Bizim için büyük bir kolaylık.
24:49Tabii.
24:49Bu sosyal medya olsun, internet ortamları olsun hayatımızı gerçekten kolaylaştırıyor.
24:55Ama bunu kontrollü bir şekilde yaptığımız zaman en azından mağdur olmayız.
25:00Çocuklarımızın suça karışmasını da engelleyebiliriz.
25:03Şimdi 17 yaşındakiyle ilişkini anlamak istiyorum.
25:07Çünkü orası çok önemli ya.
25:09Evet.
25:09Şimdi bizim de çocuklarımız oralarda bizim elimizden kayıyorlar.
25:13Hani onunla ilişkin nasıl?
25:15Şimdi yaptığım işten dolayı da hani karşılaştığım olaylardan da örnekler anlatıyorum.
25:22Yani bu internet ortamında işte az önce bahsettiğim işte başka kendine ait şu an tabii ki alamıyor da kendine ait
25:29hesapların kullanmasının ya da işte sahte fake hesaplar dediğimiz şeyleri kullanmaması gerektiğini.
25:36Ondan sonra işte kendisinin kullandığı sosyal medya hesaplarına hacklemeye çalışan yani ele geçirmeye çalışan birileri olup olduğu zaman mutlaka benimle
25:49konuşması gerektiğini, tanımadığı insanları işte Instagram hesabına, Facebook hesabına dahil etmemesi gerektiğini anlatıyorum hocam.
25:57Tabii biraz da mesleğimizden kaynaklı tecrübelerimiz de olduğu için maalesef örneklerle bak şöyle bir olay oldu.
26:04Mesela atıyorum az önce sizin bahsettiğiniz sabah başınıza gelen olayı ben bunu bak böyle böyle olmuş.
26:10İşte telefonla mesaj gelirse bilmediğin mesajlarda linkler atılıyor bazen insanlarımıza.
26:16İşte hesabınız ele geçildi ödül kazandınız şimdi hiçbir şeye başvurunuz yok ödül kazandınız diye mesaj geliyor.
26:25Bu çocuğunuza da gelebilir size de gelebilir orada bir link oluyor.
26:29Link'e tıkladığınız zaman maalesef o hesabınız ya da telefonunuz ele geçirebiliyor.
26:36Çünkü sizi bir yere yönlendiriyor orada işlem yaptırıyor.
26:39Daha sonra kişisel bilgilerinizi tamamına banka hesabınıza dahil olmak üzere WhatsApp'ınıza dahil olmak üzere.
26:45Hatta bu telefona uzaktan erişim sağlayarak kötü amaçlar için kullanabiliyor.
26:49O yüzden de bu tarzı sadece aranarak değil gelen mesajlara ödül kazandınız işte ödemeniz askıya alındı gibi işte şuraya işte
27:02cezanız var tarzında mesajları itibar etmemeleri gerekiyor.
27:08İnsanlarımızın vatandaşlarımızın ve gelen mesajları kesinlikle o linklere tıklamamaları gerekiyor.
27:13Ha tamam çok önemli teşekkür ederim.
27:17Evet sevgili Canel şimdi anneye babaya Türk gençliğine şimdi sizler çok güzel yetiştiniz.
27:26Şimdi gelecek nesil de böyle olsun diye tabii içimizden yüreğimizden kopan dilekler bunlar.
27:32Şimdi nasıl tavsiyelerin var neler söyleyeceksin?
27:37Şimdi öncelikle gençler için şunu söyleyeyim birincisi kolay kazanç diye bir şey yok.
27:45Yani kısa zamanda emek vermeden hayal ettikleri gibi bir yaşama ulaşma şansları kimsenin yok.
27:51Bu anlamda da öncelikle kendine donanımlı bir şekilde yetiştirmeleri gerekiyor.
27:58Tabii ki internet ortamında olacaklar, internetten faydalanacaklar, sosyal medyada olacaklar, arkadaşlık ortamlarını sağlayacaklar.
28:08Ancak buralarda işte kolay para kazanacak yöntemleri karşılaştıkları zaman böyle bir şeyin olmayacağını bilmeleri gerekiyor.
28:19Ve olmak istedikleri, gelmek istedikleri ya da yaşamak istedikleri hayata dair kendine bir hedef koyup ona göre yaşayarak, öğrenerek, çalışarak,
28:30çaba göstererek, emek sarf ederek o noktaya gelebileceklerini bilmeleri gerekiyor.
28:35Biraz bilinçlenmek gerekiyor aslına bakarsanız.
28:38Tabii ki.
28:39Yani yine az önce söylemeyi unuttum yatırım vaadiyle dolandırık dediğimiz bir konu var onu da bunun yanına eklemek isterim.
28:47Şimdi küçük bir meblağ ile kısa vadede çok büyük paralar kazanacağını vaat ediyorlar.
28:54Zaten hiçbir de yatırım vaadiyle dolandırıcılık.
28:56Şimdi örnek veriyorum.
28:59İşte bankaların kullandığı, uyguladığı bir faiz oranı var.
29:02İşte belli bir mevduat yatırıyorsunuz, belli bir para alıyorsunuz.
29:04Ya da bir arz alıyorsunuz, ev alınıyorsunuz.
29:07Bunun değerlenebileceği ya da ne kadar değerlenebileceği belli.
29:11Bunlar yasal.
29:12Yasal, döviz alıyorsunuz, altın alıyorsunuz.
29:14İşte bunun borsası var ya da işte sektörü var.
29:17Bu şekilde yükseleceği belli.
29:19Ama çok küçük paralarla çok büyük kazançlar mümkün değil.
29:25Yani bu ekonomi sistemine uygun bir şey değil.
29:28Değil, evet.
29:29Bunun da insanlarımız mümkün olmayacağını bilerek bu tarzdaki vaatlere kanmamaları gerekiyor.
29:36Özellikle gençlerimiz maalesef ki bunlara kanabiliyor.
29:40Yine yasa dışı bahis de az önce söylemiştim.
29:45Bu kumar bahis paraları genel itibariyle firmalar yani siteler yurt dışında olduğu için bu bizim ülkemizden giden bir para.
29:55Ve bunun terör örgütleri, organize suç örgütlerinin kullandığı bu şekilde yasa dışı bahis oynattığı da yaptığımız operasyonlardan, çalışmalardan biliyoruz.
30:06Aslına bakarsanız bizim halkımızın parası maalesef ki bu insanlara gidiyor.
30:12Peki bu terör örgütleri ya da organize suç örgütleri ne yapıyor?
30:15Bu paralarla yine bizi mağdur ediyor.
30:18Yine bizim insanımızın canını yakıyor.
30:21O yüzden de aslına bakarsanız işte bunu da bu şekilde düşünürsek ülkemize zarar verdiğimizi çok rahatlıkla anlayabiliriz.
30:32O nedenle de orada da işte yani bahis oynayayım da kısa yoldan zengin olayım.
30:38Kesinlikle böyle bir şey söz konusu değil.
30:40Kaybeden yine biz oluyoruz.
30:41Gene biz.
30:42Gene biz oluyoruz.
30:44Ya bir de şimdi çocuklar tabii bakıyorlar etraflarında çok kolay para harcayan, her yerde oturup rahat rahat kahvesini, çayını, yemeğini
30:53yiyebilen, bir lüks yaşayan bir kesim de var.
30:56Evet.
30:56Ama şimdi yani eğer bir devlet memuruysa, anne baba çalışıyorsa belli bir kısıtlamaları olacak.
31:05Şimdi anne baba hani ekonomik durumunu aslında çok açık bir şekilde kağıda dökmeli çocuklara.
31:13Ayrık gelirimiz bu, giderimiz bu.
31:16Yani bunu kabullenmemiz gerekiyor gibi.
31:18Biraz da tabii yetiştirme tarzıyla da alakalı hocam yani küçüklükten siz hocamısınız zaten biliyorsunuz.
31:25Ailede başlıyor eğitim, okulda devam ediyor.
31:29İşte gençlere özellikle çocuklukundan itibaren bu bilincin aşılanması gerekiyor.
31:34Yine anne babaya başta iş düşüyor.
31:36Yani yetiştirme tarzıyla her imkanı sağlayamayacağını dediğiniz gibi önüne koyarak, anlatarak, izah ederek, her istediklerini işte alamayacaklarını, yapamayacaklarını, kolay ulaşamayacağını
31:48bildiği zaman o zaman bu ortamda az önce bahsettiğimiz konulara da tuzağa düşmezler.
31:54Düşmüyorlar değil mi?
31:55Düşmeyecekler.
31:55Evet.
31:56En azından o özençisi kalmıyor.
31:57Az a kanaat edecekler.
31:58Tabii ki.
31:58Az a kanaat edecekler.
31:59Evet.
32:00Diyecek ki benim buna ihtiyacım yok.
32:01Zaten böyle bir şey de mümkün değil, olmayacak. Ben bu kazancı buradan zaten sağlayamayacağım.
32:07Evet.
32:08Artı benim imkanlarım bu kadar. Ayağını yorganına göre uzat diye bir atalarımızın sözü var ya.
32:13Bu şekilde bir çocuk yetiştirmek gerekiyor. Her dediklerine evet dememek gerekiyor.
32:18Eğer dediğimiz zaman o imkanı sağlayamadığımız zaman işte gençlerimiz, çocuklarımız bu sefer başka yollarla o imkanı sağlamaya çalışıyorlar.
32:29Bu sırada da mağdur olabiliyorlar, tuzağa düşebiliyorlar.
32:31Tabii. O zaman bütün aile boyu herkes çok üzülüyor.
32:34Evet.
32:35Toplum için üzücü bir durum.
32:37Evet çok önemliydi bu konular.
32:39Sevgili Cener'cim ellerine sağlık.
32:41Sağ olun hocam.
32:42Son kez söyleyeceğim bir şey var mı?
32:45Valla dediğim gibi internet hayatımızda olmalı.
32:49Hayatımızı teknoloji kolaylaştırıyor.
32:51Ama adımlarımızı sağlam basarak bu ortamlarda daha dikkatli olursak az önce bahsettiğimiz Siberay birimimizden de açıklamalarını okuyarak, izleyerek mağdur olmamak
33:06için elimizden geleni yapmalıyız.
33:09Biz daha dikkatli olmalıyız.
33:10Yani biz kişisel hatalarımız aslında bu suçlara mağdur olarak düşüyoruz.
33:15Tabii ki.
33:16Bu anlamda da tavsiyemiz daha kontrollü bir şekilde bu internet ortamında insanlarımızın zaman geçirmesini diliyoruz.
33:25Dediğim gibi yıllar sonra sizinle böyle karşılaşmak, sizinle böyle bir programda bir yere gelmek de beni çok mutlu etti.
33:31Canım ben de çok mutluyum.
33:32Sağ olun emekliniz için de tekrardan binlerce kez.
33:35Canım sağ ol.
33:36Teşekkür ediyorum.
33:37Bir öğretmenin en özel anlarından birini yaşadım aslında şu anda.
33:40Çok değerlisiniz.
33:42Yolun hep açık olsun.
33:44Hepimiz inşallah hocam.
33:45Sevgili izleyiciler, eğitim dosyası programımızda bugün Can Erçiçek bize gerçekten çok güzel bilgiler verdi.
33:54Ellerine yüreğine sağlık.
33:56İyi ki böyle çocuklarında öğretmen olmuşuz diye düşünüyorum.
34:00İyi günler diliyorum.