00:22Welcome back to Rise and Shine, Philippines.
00:30Ang ganda ng vibe ni Doc ng oran niya.
00:33He was here last year.
00:34Yes. Dapat every week dito na si Doc.
00:37Para lagi tayong masaya kasi ang ganda ng kanyang energy na sila-serve sa atin.
00:41Ito Doc, to start, ipalimwanag din naman po sa amin.
00:44Ano nga ba yung ibang-ibang klase Doc ng blood cancer?
00:48Opo. So, una sa lahat, parang nakakagulat na pati pala ang dugo ay nagkakaroon nga ng cancer.
00:54So, maraming ibang-ibang uri ng blood cancer, gaya ng leukemia.
00:57Ito po ay isang uri ng cancer sa dugo.
01:00Pumula sa, ang factory ng dugo ay gawa ng gawa ng maraming puting dugo.
01:03Meron din pong blood cancer na lymphoma.
01:06Isang uri po ito ng cancer naman sa mga kulani.
01:09At saka yung myeloma.
01:10Itong uri ng cancer sa bone marrow din sa factory ng dugo.
01:14Kung saan nangangain ito ng buto at nakakasira ng kidneys.
01:16Okay. So, sa white blood cells, sa kulani, at sa bone marrow.
01:23Yun ang iba't-ibang klase ng blood cancer.
01:25Doc, ano pong sintoma sa pagkakaroon ng blood cancer?
01:28At paano po natin manilaman na we're gonna have this?
01:31Oo. Dahil ang blood cancer, dahil yung factory ng dugo, yung bone marrow, hindi na nakakagawa ng normal na dugo.
01:38Kaya yung mga sintomas dahil sa pagbaba ng pulang dugo o pagiging anemic, nararamdaman yan madali mapagod.
01:44Hindi na makagawa ng mga karaniwa na ginagawa nila.
01:47So, yan ang usual mga sintomas.
01:49Minsan naman, kapag bumababa yung platelet o yung mga pampaampat ng pagdurugo,
01:53nagkakaroon ng bleeding.
01:55Nag babalingoy ngoy.
01:56Kakaroon minsan ng mga pasa-pasa.
01:58Pag nagto-toothbrush, nagkakaroon na ng pagdurugo.
02:00Kapag naman bumababa yung puting dugo, dahil hindi na tayo nakakalaban sa infection,
02:04nagkakaroon ng lagnat.
02:05O kaya nagiging mas prone o mas laging nagkakaroon ng infection.
02:10Balingoy ngoy for nose bleeding.
02:13Oo.
02:13Ngayon.
02:14Nakamiss yung ganun term sa mga lola natin.
02:17Ibagokong word, balingoy ngoy.
02:18Balingoy ngoy.
02:19Balingoy ngoy.
02:20So, Doc, paano naman naiiba yung blood cancer sa ibang mga cancer in terms of management?
02:25Is it more manageable or mas matagal po ba yung treatment nito?
02:28Sad to say po, ang mga cancer sa dugo, may ilang mga cancer sa dugo na medyo mahirap din gamutin.
02:35Kagaya bilang isang cancer, ito ay nag-undergo din ng chemotherapy sa kanilang paggamot.
02:41Although, ang isang hope natin para sa mga blood cancers ay pwede tayong maggawa
02:47noong procedure na tinatawag na bone marrow transplant kung saan ito ay kumukuha tayo ng bagong factory,
02:53bagong bone marrow mula sa ibang tao, inilipat natin doon sa mga pasyente.
02:57At ito ay karaniwang nakakagaling sa mga pasyente na mayroong cancer sa dugo.
03:02Pari bang gamot para dito sa blood cancer?
03:04So, depende. Doon sa uri noong cancer sa dugo.
03:07May ilang mga cancer sa dugo na tableta lang na gumagaling, gumaganda na.
03:13Mayroon din mga cancer sa dugo na kailangan talaga ng chemotherapy.
03:16May mga gamot tayong sinuswero.
03:19Mayroong ibang mga cancer sa dugo din na kailangan ng bone marrow transplant.
03:23O yung kukuha tayo ng bone marrow o factory ng dugo mula sa ibang tao.
03:28Dog, masakit ba yun?
03:29At tulog naman kapag ginawa.
03:31At saka madali lang po yung bone marrow transplant naman para po sa pasyente.
03:35Kasi parang sinasalin lang siya ng dugo.
03:37Yung pinagkukuhaan po na tao, I mean, wala naman yung effect sa kanya.
03:41Ah, kasi yung mga pinagkukuna naman, marami, no?
03:45Hitik lagi yung mga pinagkukuna natin ng bone marrow.
03:50Hindi naman po masakit kasi parang nagdodonate lang din po sila ng dugo.
03:52So medyo simple naman siya, na procedure din.
03:56So ngayong buwan po ng September ay pinagdiriwang po natin yung Blood Cancer Month.
04:01Ano po yung layunin nito and bakit po ito mahalaga sa atin?
04:04So importante ang Blood Cancer Awareness Month kasi para maipaalam natin na mayroong ganitong sakit.
04:10Para din ang publiko ay malaman na, ma-recognize sila na baka mayroon na pala akong mga ganitong sintomas
04:17at para mas maaga na makapag na tayo ay maka-intervene o makagawa ng mga hakbang para maiwasan itong mga
04:25ganitong sakit.
04:26Okay. Dok, kamusta po yung status ko ng mga cases ng blood cancer here in the Philippines?
04:33May mga pag-aaral po ba?
04:35Right now, like, mas maray po talaga ang namamatay sa blood cancer.
04:42Are there any progress with this?
04:44So sa Pilipinas po, so aminado naman tayong hindi naman ganun ka napakarami noong blood cancers.
04:51Lalo na po na mas marami po talaga yung ibang uri pa.
04:56Ngunit, parang pang lima, pang-anime po yung mga leukemia para po sa mga adults.
05:01Although sa mga bata, ang blood cancers, leukemia, yan ang nangunguna na uri ng cancers.
05:07Bakit sa bata as?
05:08Oo nga, Dok.
05:09Mayroon ang inborn or newborns, pwede magkaroon ng ganyan?
05:14Meron sa newborns, although karaniwan doon sa mga lumalagpasan ng one-year-old hanggang doon sa teen years,
05:20yung isang uri ng leukemia, yung lymphoblastic leukemia, yan ay karaniwan dito sa mga bata.
05:26Hindi din natin alam kung saan naman ang gagaling, pero iniisip natin na baka nagkakaroon ng mga mutations
05:31o pagbabago doon sa kanilang mga genes, sa genetic make-up nitong mga pasyente natin.
05:37Okay. So ngayon, Dok, I mean, on your end, for sure, your association, ang iyong institution are also doing some
05:48information drive.
05:49So ano po yung mga in-expect natin activities for this?
05:52Okay, lalo na po ngayong September, ang aming pong mga hospital ay nagkakaroon po ng mga information drive,
05:58mga information campaign. Kakaroon po kami ng mga proyekto para mas maipakilala at mas malaman ng lahat
06:05ang posibilidad nitong blood cancer sa dugo.
06:10Bukod po doon, kami ay nang hihikayat din dahil ang isa po sa mga importante,
06:14lalo na sa paggamot ng mga cancer sa dugo, ay ang pagsasalin ng dugo.
06:18Kaya isa pa sa mga hinihikayat namin ang publiko ay mag-donate ng dugo.
06:24Dahil ito ay isang regalo talaga ng buhay, para lalo na saan.
06:27May misconceptions dyan eh.
06:28Ano ba yung hindrance, Dok? Ano ba yung mga iniisip ng iba? Bakit ayaw nila mag-donate ng blood?
06:32Una, sabi nila, masakit daw. Aami naman po ako, mayroon po talagang karayom, pero hindi po masakit.
06:39Isang, isang gano'n lang.
06:40Ito lang siya, bakuna.
06:41Parang bakuna lang, pero siguro po mga 10 minutes pag nag-donate ng dugo, pero hindi naman po 10 minutes
06:47na masakit yun, no?
06:48So, may konti yan.
06:49Para mas pipiling kayo ganyan sakit, kaysa yung sakit na iniwang ka ng taong mahama.
06:53Tama po yan.
06:53Bakit yun.
06:55Agang hugot niya, Dok, no?
06:56And then, of course, pag daw may tattoo, paano daw, Dok, kapag ilan tao pa?
07:01This is sa ispa lang ako.
07:02So, kapag may tattoo po, ay bawal na pong mag-donate?
07:05So, hindi po totoo yun, no?
07:06Ang mga may tattoo, pwede pong mag-donate kapag 12 months after nung huli nilang pagkakaroon na tattoo or piercings.
07:15At paano po itin-check?
07:16Kunwari, voluntaryo kayo, may tests po ba bago kayo makapag-donate?
07:21Mahaba po ba yung proseso na gano'n?
07:22So, pag nag-donate po ng dugo, voluntary talaga, no?
07:27So, hindi na po mapayag na yung binabayaran ka para sa dugo, bawal po yun ayon sa batas, no?
07:31So, ang ginagawa po sa pag-donate ng dugo, mayroong questionnaire, meron po kayong sasagutan dahil titignan kung ikaw ay
07:38healthy enough para mag-donate.
07:40May doktor din na mag-e-examine para makita na talagang kaya mag-donate ng dugo.
07:45Then, mag-donate ng dugo at tinetest yung dugo pagkatapos para kung mayroong mga sakit na baka nalilipad.
07:51So, tinetest ang dugo naman pala.
07:52Opo. Pag may comorbidities, hypertension, diabetes, bawal na.
07:56Pwede rin po, no?
07:57So, lalo na po pag sa mga adults, as long as controlled yung high blood, yun pong diabetes, yun po
08:05pwede naman pong mag-donate, no?
08:06Kailangan mo na magdala ba ng lab test mo for results?
08:09Hindi naman po, no?
08:10Just come as you are.
08:11Medyo nakatahinga lang po kayo.
08:13Nakatahinga ng mainam bago po mag-donate ng dugo.
08:17Ayun. Okay. Siguro paalala na natin, mensahin na rin para mas maging healthy tayo, mapangalagaan natin ating kalusugan, maiwasan lang
08:27ganito mga sakit.
08:27So, ito pong mga sakit naman, mga cancer sa dugo, karaniwan naman po, I mean nga, minsan lumalabas lang.
08:32Pero mayroon talagang halimbawa po, yung healthy living, nakakatulong po talaga yan, no?
08:37Good diet, mag-iwas po sa smoking, sa paninigarilyo, talagang malalaki ang contributions nito para makaiwas tayo sa ganitong mga
08:44sakit.
08:44At huli nga po, ako yung mga hihikayat ulit, no?
08:47Yes, dog, doonate po ng dugo dahil talaga ang kailangan po natin itong ganito para sa ating mga patient.
08:53Yan. Kesa yung mga dinodonate natin, yung pagmamahal natin, hindi man pwedeng ibalik.
08:59Ang i-donate natin ay dugo.
09:00Right.
09:02Umuhugot lang. Memo lang daw.
09:04Kaya naman mga ka-RSP, laging bigyang pansing ang inyong kalusugan.
09:09Maraming salamat po, Dr. Rica Paolo Gomez.
09:11Thank you so much, daw.
09:12Salamat po.
09:12Balik ka, daw.
